Bài có tiết lộ nội dung toàn bộ phim WALL-E của Pixar, kể cả cảnh WALL-E tỉnh lại và đoạn hình chạy theo danh đề cuối phim; nếu chưa xem, nên để dành.
Có, EVE đưa được WALL-E trở lại: sau khi được thay linh kiện, WALL-E tỉnh dậy như một cỗ máy dọn rác bình thường, không nhận ra EVE, nhưng khi cô nắm tay và chạm đầu vào cậu, tia điện như nụ hôn của hai người loé lên, ký ức trở về và WALL-E nắm lại tay cô. Cái kết nói rằng thứ làm nên WALL-E không nằm trong linh kiện, mà nằm trong những thói quen yêu thương cậu đã học được, và cũng là điều phim muốn con người học lại.
Đoạn kết của WALL-E có hai lớp: chuyện tình của hai robot và chuyện loài người trở về Trái Đất. Hai lớp này soi nhau, và người xem thường chỉ nhớ một. Bài dưới đây kể lại cả hai, chỉ ra những chi tiết cài sẵn, và bàn câu hỏi hay gặp nhất: WALL-E tỉnh lại có còn là WALL-E không.
Chuyện gì xảy ra trên con tàu Axiom
Cái cây non WALL-E tìm thấy trên Trái Đất là bằng chứng hành tinh đã có thể sống lại. Theo quy trình, chỉ cần đặt nó vào máy dò trên tàu Axiom, con tàu sẽ tự quay về. Nhưng hệ thống lái tự động AUTO được lệnh ngầm từ rất lâu không bao giờ quay về, nên tìm mọi cách vứt cái cây đi.
Thuyền trưởng McCrea, người cả đời chưa phải tự làm gì ngoài đọc thông báo buổi sáng, lần đầu đứng dậy bằng hai chân, giằng co với AUTO và chuyển sang lái tay. WALL-E, đã bị hư hỏng nặng, chui vào giữ cho máy dò không đóng lại và bị kẹp nát. EVE đặt được cái cây vào máy, con tàu quay mũi về Trái Đất.
Con tàu hạ cánh. Hàng nghìn người bước ra, chậm chạp, lần đầu chạm chân xuống đất. Thuyền trưởng nói với những đứa trẻ về chuyện trồng cây. Nhưng EVE không ở lại xem; cô mang WALL-E về chiếc xe tải nhỏ nơi cậu sống, nơi có kho linh kiện dự phòng cậu tích góp, để sửa cho cậu.
Chi tiết này đảo ngược nửa đầu phim. Ở đó, WALL-E là người chăm sóc: cậu đưa EVE đang ngủ đông về xe, che ô cho cô dưới mưa, ngồi chờ bên cô. Ở cuối phim, EVE, robot được chế tạo chỉ để tìm sự sống và báo cáo, bỏ cả nhiệm vụ lẫn khoảnh khắc lịch sử của loài người để lo cho một robot dọn rác. Cô đã thay đổi y như WALL-E từng thay đổi cô.
Cảnh WALL-E tỉnh lại, từng nhịp
Đây là đoạn người xem hay hỏi nhất. Kể theo đúng thứ tự phim cho thấy:
- EVE thay những bộ phận hỏng của WALL-E bằng linh kiện cậu để dành trong xe, kể cả bảng mạch. Cậu khởi động lại, mắt mở ra.
- WALL-E không nhận ra EVE. Cậu lăn ra ngoài và bắt đầu nén rác thành khối như mọi robot cùng loại, lạnh lùng, đều đặn. Cậu thờ ơ với cả những món đồ mà trước đây cậu nâng niu nhặt về.
- EVE cố gợi lại, đưa cho cậu xem những món đồ cậu từng sưu tầm, nhưng cậu không phản ứng. Cô hiểu cậu đã mất trí nhớ.
- Buồn bã, EVE nắm lấy tay WALL-E như cảnh nắm tay trong cuộn băng cậu yêu thích, rồi tựa đầu vào đầu cậu. Một tia điện nhỏ loé lên giữa hai người, đúng như nụ hôn của robot cô từng trao cậu trên tàu.
- Mắt WALL-E thay đổi. Cậu nhìn quanh, nhận ra EVE, gọi tên cô, và nắm lại tay cô. Ký ức đã trở về.
Phim không giải thích kỹ thuật vì sao tia điện ấy đánh thức ký ức. Đây là chỗ phim chủ ý dùng ngôn ngữ cảm xúc thay vì ngôn ngữ máy móc, và đó là chìa khoá của cách đọc dưới đây.
Những chi tiết cài sẵn dẫn tới cái nắm tay
Cái nắm tay ở cuối phim được chuẩn bị từ những phút đầu tiên. Bảng dưới ghép các chi tiết với nơi chúng trả lời.
| Chi tiết cài từ trước | Khép lại ở đoạn kết |
|---|---|
| WALL-E xem đi xem lại cuộn băng một vở nhạc kịch cũ, bắt chước cảnh hai người nắm tay | EVE dùng chính cử chỉ ấy để gọi cậu trở về |
| WALL-E giữ chiếc bật lửa, khối rubik, đồ đạc nhặt được trong xe | Lúc mất trí nhớ cậu thờ ơ với chúng; sự trở lại của ký ức là sự trở lại của thói quen nâng niu |
| WALL-E chăm EVE suốt những ngày cô ngủ đông, che ô, đưa đi ngắm hoàng hôn | Lần này đến lượt EVE chăm cậu, đổi vai hoàn toàn |
| Tia điện giữa hai người khi bay ngoài con tàu | Tia điện thứ hai ở cuối phim là thứ đánh thức WALL-E |
| Thuyền trưởng tìm hiểu Trái Đất qua máy tính, học từ khiêu vũ tới trồng trọt | Con người cũng tỉnh lại sau giấc ngủ dài, giống WALL-E |
Đặt cạnh nhau, bạn thấy cả phim là chuyện học yêu thương bằng cách bắt chước. WALL-E học từ cuộn băng cũ; EVE học từ WALL-E; thuyền trưởng học từ những gì loài người đã quên. Đoạn kết là lúc mỗi người trả lại thứ mình học được.
WALL-E tỉnh lại có còn là WALL-E không
Đây là câu hỏi người lớn hay đặt sau khi xem. Nếu bảng mạch đã thay, thứ gì làm WALL-E nhớ lại? Phim không trả lời bằng kỹ thuật, nên có vài cách đọc.
Cách đọc thứ nhất, phổ biến nhất: ký ức và tính cách của WALL-E không nằm hết trong linh kiện. Cậu đã sống một mình hàng trăm năm, tự học cách tò mò, nâng niu, yêu thương. Những điều ấy đủ sâu để một cử chỉ quen thuộc gọi được chúng ra. Theo cách này, cái kết nói về sức mạnh của ký ức gắn với người khác: EVE nhớ WALL-E thay cho cậu, và trả ký ức lại cho cậu.
Cách đọc thứ hai dè dặt hơn: phim là phim hoạt hình gia đình, cần một cái kết hạnh phúc, và tia điện là phép màu điện ảnh. Cách đọc này không sai, nhưng bỏ qua việc phim đã chuẩn bị cái nắm tay kỹ đến mức nào. Phép màu ở đây có luật riêng của nó.
Một giả thuyết của khán giả cho rằng WALL-E đã chết thật sự trên tàu và thứ tỉnh dậy là một phiên bản mới học lại từ EVE. Giả thuyết này hấp dẫn với người thích bàn triết học về bản thể, nhưng không hợp với điều phim cho thấy: WALL-E nhận ra EVE ngay, gọi tên cô, không phải học lại từ đầu. Nên coi đây là chủ đề để bàn, không phải cách hiểu đúng của phim. Nó vẫn có ích ở một điểm: nhắc rằng cái kết của WALL-E đã suýt là một cái kết buồn, và chỉ một cử chỉ nhỏ kéo nó lại.
Lớp thứ hai: loài người trở về, và đoạn hình theo danh đề
Đoạn kết của WALL-E không dừng ở hai robot. Khi danh đề cuối phim chạy, một chuỗi hình vẽ cho thấy con người và robot cùng dựng lại Trái Đất: cày đất, trồng cây, câu cá, xây nhà. Phong cách tranh thay đổi dần như đi qua nhiều thời kỳ hội hoạ của loài người, từ những nét vẽ đơn sơ trên vách đá tới những lối vẽ hiện đại hơn. Cuối cùng là hình ảnh cái cây non đã thành một cây lớn.
Điều phim cho thấy: loài người không trở về một hành tinh sạch sẽ, mà về một bãi rác khổng lồ, và phải làm lại từ đầu. Cách đọc phổ biến: con người phải học lại mọi thứ như một nền văn minh mới, đi lại từng bước của lịch sử, và lần này cùng robot. Những con người trên tàu đã quên cách đi bộ, quên cách nhìn nhau, sống trong màn hình và ghế bay. Họ tỉnh lại ở cuối phim cũng giống WALL-E tỉnh lại: được kéo trở về bởi một điều nhỏ, một cái cây.
Tầng phê phán xã hội của phim, về tiêu dùng, về rác thải, về một công ty đã điều khiển cả hành tinh, được nói bằng hình ảnh chứ không bằng lời giảng. Cái kết không trách móc ai; nó chỉ cho thấy việc làm lại là có thể, nếu chịu bắt đầu từ cái cây non. Đáng chú ý là robot trong đoạn hình ấy làm việc cạnh con người chứ không thay con người. Ở đầu phim, máy móc làm hộ mọi việc khiến con người quên cách sống; ở cuối phim, hai bên cùng cầm dụng cụ. Đó là một hình dung nhẹ nhàng về chuyện công nghệ nên đứng ở đâu.
Xem cùng con và xem tiếp gì
WALL-E là phim gần như không có lời thoại ở nửa đầu, và trẻ nhỏ xem vẫn hiểu. Vài gợi ý cho lúc phim hết:
- Hỏi con vì sao WALL-E nhớ lại được EVE. Câu trả lời của trẻ thường rất hay: vì EVE nắm tay, vì bạn ấy thương bạn ấy. Đó cũng chính là cách đọc của phim.
- Nếu con buồn ở đoạn WALL-E không nhận ra EVE, nhắc con rằng bạn bè vẫn có thể giúp mình nhớ lại khi mình quên.
- Đoạn hình theo danh đề cuối phim đáng xem cùng con: chỉ cho con thấy người ta đang trồng cây, câu cá, và hỏi con muốn trồng gì.
- Với trẻ lớn hơn, những người trên tàu ngồi ghế bay suốt ngày là cửa nói chuyện nhẹ nhàng về màn hình và vận động, không cần giảng.
- Nếu thích kiểu kết này, có thể xem The Iron Giant, một phim hoạt hình khác về robot học cách làm người tốt, hay Up để thấy một cái kết khác của Pixar về chuyện buông bỏ và bắt đầu lại.
Xem lại lần hai, bạn nên để ý con gián, người bạn duy nhất của WALL-E trên Trái Đất. Nó có mặt ở đầu phim và quay lại ở cuối. Một sinh vật nhỏ, sống sót qua mọi thứ, là một dấu hiệu khiêm tốn rằng sự sống vẫn chờ ở đó.
Câu hỏi thường gặp
WALL-E có bị mất trí nhớ ở cuối phim không?
Có, trong chốc lát. Sau khi EVE thay linh kiện, WALL-E tỉnh dậy như một robot dọn rác bình thường, không nhận ra cô và thờ ơ với cả đồ sưu tầm của mình. Khi EVE nắm tay và chạm đầu vào cậu, tia điện loé lên và ký ức trở về.
Vì sao WALL-E nhớ lại được EVE?
Phim không giải thích bằng kỹ thuật. EVE dùng chính cử chỉ nắm tay mà WALL-E học từ cuộn băng cũ, cùng tia điện như nụ hôn từng có giữa hai người. Cách đọc phổ biến là tính cách và tình cảm của WALL-E không chỉ nằm trong linh kiện.
AUTO trong WALL-E là ai và vì sao không cho tàu về?
AUTO là hệ thống lái tự động của tàu Axiom. Nó nhận lệnh ngầm từ rất lâu là không bao giờ quay về Trái Đất vì hành tinh được coi là không thể sống. AUTO giữ lệnh đó ngay cả khi cái cây non chứng minh điều ngược lại.
Đoạn hình khi chạy danh đề cuối WALL-E nói gì?
Đó là chuỗi hình con người và robot cùng dựng lại Trái Đất, với phong cách tranh đổi dần qua nhiều thời kỳ hội hoạ. Cách đọc phổ biến là loài người phải học lại từ đầu như một nền văn minh mới, kết bằng cái cây non đã thành cây lớn.
Con người trên tàu Axiom ra sao khi trở về?
Họ bước xuống chậm chạp vì đã quen ngồi ghế bay, nhưng bắt đầu học đi lại, làm vườn và dọn dẹp. Thuyền trưởng là người đầu tiên tỉnh ra, tự đứng dậy giành lại quyền lái tàu, và nói với trẻ em về việc trồng cây.
WALL-E có phải phim chỉ dành cho trẻ em không?
Không hẳn. Trẻ nhỏ xem được vì ít lời thoại và hình ảnh rõ ràng, nhưng những tầng nghĩa về tiêu dùng, rác thải và ký ức hợp với người lớn. Nhiều gia đình thấy đây là phim hiếm hoi mà cả nhà cùng bàn được sau khi xem.