Bài có tiết lộ nội dung tập cuối The Sopranos và một vài chi tiết mùa cuối; nếu chưa xem hết, nên để dành.
Cái kết The Sopranos không cho thấy Tony chết, cũng không cho thấy Tony sống: màn hình cắt đen đúng lúc chuông cửa quán ăn reo và Tony ngẩng lên nhìn. Hai cách đọc lớn đều có căn cứ trên phim — một là Tony bị bắn và màn đen chính là điều anh thấy, hai là Tony sẽ sống tiếp mãi trong nỗi lo bị bắn bất cứ lúc nào. Điều chắc chắn duy nhất là người xem bị bỏ lại đúng chỗ Tony luôn đứng: không biết điều gì tới tiếp theo.
Rất nhiều người xem lần đầu còn tưởng đường truyền bị mất tín hiệu. Bài này đi qua những gì thật sự diễn ra trong vài phút cuối, những gì phim không cho thấy, các chi tiết hai phe hay đem ra làm bằng chứng, và vì sao cách cắt ấy có lý với cả bộ phim.
Chuyện gì xảy ra trong vài phút cuối ở quán ăn
Tony tới trước, ngồi vào một ngăn bàn trong quán Holsten's. Anh chọn một bài trên máy hát đặt ở bàn, và bài Don't Stop Believin' của Journey bắt đầu chạy. Carmela tới, rồi AJ. Họ gọi món, có đĩa hành tây chiên mà cả nhà chia nhau. Ở ngoài đường, Meadow loay hoay đỗ xe song song, thử mấy lần mới vào được chỗ.
Trong quán có những người khách ngồi rải rác. Một người đàn ông mặc áo khoác hiệu Members Only ngồi ở quầy, liếc về phía Tony rồi đi vào nhà vệ sinh. Mỗi lần chuông cửa reo, Tony ngẩng lên nhìn, và máy quay chuyển sang thứ anh thấy ở cửa. Cách dựng ấy lặp lại vài lần, đủ để người xem quen với nhịp: chuông reo, Tony nhìn, ta thấy người bước vào.
Lần cuối, Meadow chạy băng qua đường về phía quán. Chuông reo, Tony ngẩng lên. Và lần này máy quay không chuyển sang cửa. Màn hình đen, im lặng hoàn toàn, nhạc tắt giữa chừng. Vài giây sau, tên đoàn làm phim hiện lên trong im lặng. Toàn bộ cái kết nằm ở cú cắt bị thiếu ấy: phim đã dạy ta chờ nhìn thấy cửa, rồi không cho nhìn.
Phim cho thấy gì chắc chắn, và không cho thấy gì
Trước khi chọn phe, nên tách bạch hai cột này. Rất nhiều tranh cãi về The Sopranos đến từ việc người ta nói như thể đã thấy điều phim không hề cho thấy.
| Phim cho thấy chắc chắn | Phim KHÔNG cho thấy |
|---|---|
| Tony, Carmela, AJ ngồi ăn; Meadow đang tới | Ai bước vào cửa ở lần chuông cuối |
| Người đàn ông áo Members Only vào nhà vệ sinh | Ông ta có mang súng hay quay ra hay không |
| Màn hình đen, âm thanh tắt hẳn | Một phát súng, một tiếng động, một vết máu |
| Phil Leotardo đã chết; cuộc chiến giữa hai gia đình tạm yên | Ai còn muốn giết Tony sau đó |
| Tony đang bị điều tra, có người trong tổ chức sắp ra làm chứng | Tony có bị bắt, bị kết án hay không |
Đặt hai cột cạnh nhau, bạn sẽ thấy cột trái toàn là bầu không khí đe dọa, còn cột phải là mọi thứ có thể chốt câu trả lời. David Chase đặt mọi nguy cơ lên bàn, rồi giữ lại đúng mảnh cuối.
Cách đọc thứ nhất: Tony bị bắn, màn đen là điều anh thấy
Câu nói của Bobby trên thuyền. Ở mùa cuối, Bobby Bacala và Tony ngồi trên thuyền nói chuyện về cái chết trong nghề; Bobby đoán rằng có lẽ người ta không kịp nghe thấy gì khi chuyện xảy ra. Phe tin Tony chết coi đây là lời dặn trước: màn đen và sự im lặng chính là cảm giác không kịp nghe thấy.
Nhịp nhìn của máy quay. Suốt cảnh quán ăn, mỗi lần Tony nhìn ra cửa thì ta thấy thứ anh thấy. Ở lần cuối, nếu ta vẫn đang ở trong mắt Tony, thì màn đen nghĩa là mắt ấy đã tắt.
Người đàn ông áo Members Only. Ông ta liếc Tony, đi vào nhà vệ sinh — gợi thẳng tới cảnh kinh điển trong The Godfather, nơi một khẩu súng được giấu trong nhà vệ sinh nhà hàng để giết người ngồi bàn ngoài. Members Only cũng là tên tập mở đầu mùa sáu.
Chỗ yếu của cách đọc này. Tất cả đều là gợi ý, không có bằng chứng. Không có tiếng súng, không có người bước ra. Và nếu Tony chết, người xem cũng phải chấp nhận rằng Chase chọn giết nhân vật chính mà không cho ai biết chắc, điều một số người coi là quá vòng vo.
Cách đọc thứ hai: Tony sống, và sẽ sống mãi trong nỗi lo ấy
Phe này không nói rằng màn đen vô nghĩa. Họ đọc nó như một lời tuyên bố về cuộc đời Tony: từ nay, mỗi lần chuông cửa reo, anh sẽ ngẩng lên nhìn. Kẻ thù có thể đã chết, nhưng nghề của anh không có ngày nghỉ. Đồng nghiệp sắp làm chứng chống lại anh, cảnh sát liên bang đang thu thập hồ sơ, và con trai thì chưa biết sống ra sao. Một bữa tối gia đình bình thường cũng phải ngồi quay mặt ra cửa.
Căn cứ của cách đọc này nằm ở chính tập cuối: Tony đến thăm chú Junior ở nơi ông được chăm sóc, và ông chú từng nắm quyền cả vùng giờ không nhớ mình từng làm gì. Đó là một kiểu kết thúc khác cho người trong nghề: không phải viên đạn, mà là sự trống rỗng. Tony sống, nhưng có thể đang đi dần về chỗ ấy.
Chỗ yếu của cách đọc này là nó phải giải thích vì sao máy quay đổi nhịp đúng ở lần cuối. Người theo phe Tony sống trả lời rằng đó là cách đưa người xem vào nỗi lo của Tony, chứ không phải thông báo một cái chết. Cả hai phe đều nhìn vào cùng một cú cắt; khác nhau ở chỗ coi cú cắt ấy là sự kiện hay là cảm giác.
Phần còn lại của tập cuối: Phil, chú Junior và những người ở lại
Trước cảnh quán ăn, tập cuối đã dọn dẹp gần hết những mối nguy trước mắt. Phil Leotardo, người ra lệnh truy sát Tony ở mấy tập trước, bị bắn chết ở một trạm xăng, và cái chết ấy được dựng gần như một trò đùa đen: chiếc xe của ông trôi tiếp khi không ai giữ phanh. Băng New York chấp nhận dừng tay. Tony ra khỏi chỗ trú, quay về nhà. Về mặt cốt truyện, chiến tranh đã hết.
Nhưng tập cuối không cho Tony yên lòng ở những chỗ khác. Luật sư báo một người trong tổ chức sắp hợp tác với bên điều tra. Paulie lưỡng lự trước lời đề nghị nhận thêm phần việc, như người đã thấy quá nhiều đồng nghiệp ngồi đúng chỗ đó rồi chết. AJ, sau một mùa phim chật vật, giờ nói về kế hoạch làm phim, một ước mơ mơ hồ không ai tin. Meadow chuẩn bị đi theo con đường luật, và câu cô giải thích lý do chọn nghề nghe giống một lời bào chữa cho chính gia đình mình.
Cảnh Tony ngồi với chú Junior là cảnh lặng nhất. Ông chú từng nắm quyền cả một vùng giờ không nhớ hai chú cháu từng điều hành gì. Tony rời đi, lặng người. Nhiều người coi cảnh này là cái kết thật của Tony, đặt trước cảnh quán ăn: dù có viên đạn hay không, người trong nghề rồi cũng đi tới chỗ quên sạch hoặc bị quên. Đặt cạnh nhau, hai cảnh cho thấy Chase không cần màn đen mới nói được điều mình muốn nói về số phận Tony.
Vì sao David Chase cắt như vậy
Chase nhiều năm không chịu trả lời thẳng câu hỏi Tony sống hay chết, và mỗi lần ông lỡ nói điều gì nghe như một đáp án, chính ông hoặc người phát ngôn lại nói rằng câu đó bị hiểu sai. Điều ông giữ khá nhất quán là ý cho rằng mọi thứ cần thiết đều có trên màn hình, và người xem nên chú ý tới việc thời gian của ta, của Tony, đều có thể dừng bất cứ lúc nào.
Từ góc nhìn tay nghề, cú cắt có lý vì nó trung thành với một bộ phim chưa bao giờ cho khán giả sự thoả mãn trọn vẹn. Nhiều tuyến nhân vật trong The Sopranos kết thúc lửng: người mất tích không ai tìm, người hứa thay đổi rồi không đổi. Một cái kết bắn chết Tony trên màn hình sẽ cho khán giả thứ phim băng đảng thường cho — sự trừng phạt rõ ràng. Một cái kết cho Tony sống yên ổn lại là sự tha bổng. Chase từ chối cả hai.
Cũng nên nhớ rằng bài Don't Stop Believin' bị cắt ngang đúng lúc. Chính Tony chọn bài ấy trên máy hát. Một người đàn ông cả đời tin rằng mình luôn kiểm soát được, chọn một bài hát về niềm tin cứ tiếp tục — và bài hát không được hát hết.
Xem lại cảnh quán ăn: đếm nhịp cửa mở
Nếu muốn tự kiểm hai cách đọc, hãy xem lại cảnh cuối với một mục tiêu duy nhất: theo dõi cách phim dạy mắt bạn.
- Đếm số lần chuông reo, và mỗi lần ghi lại: Tony nhìn ra, phim có chuyển sang góc nhìn của anh không.
- Để ý Meadow ở ngoài đường: số lần cô đỗ xe hỏng kéo dài khoảng thời gian cô không ở trong quán, khiến người xem sốt ruột thay cho cô.
- Theo dõi người đàn ông áo Members Only từ lúc ngồi tới lúc đứng dậy; xem ông ta liếc về đâu.
- Chú ý vài người khách khác trong quán; mỗi người đều có thể là mối đe dọa nếu bạn đã mang sẵn nỗi lo của Tony.
- Ở lần chuông cuối, để ý rằng phim cắt ngay khi Tony vừa ngẩng lên, trước khi bất kỳ ai kịp hiện ra.
Sau khi xem lại như vậy, nhiều người nhận ra mình đang nhìn quán ăn bằng con mắt của Tony: ai cũng khả nghi. Đó có lẽ là điều cái kết muốn làm. Nếu thích kiểu kết cắt ngang bắt khán giả tự lấp, bạn có thể xem lại cái kết của No Country for Old Men hoặc các phim của Michael Haneke, nơi khoảng trống cũng là câu trả lời.
Câu hỏi thường gặp
Tony Soprano có chết ở cuối phim không?
Phim không cho thấy. Màn hình cắt đen khi Tony ngẩng nhìn ra cửa, không có tiếng súng hay hình ảnh nào chốt lại. Phe tin Tony chết dựa vào câu nói của Bobby trên thuyền và cách dựng góc nhìn; phe tin Tony sống coi màn đen là nỗi lo thường trực của anh.
Người đàn ông mặc áo Members Only là ai?
Phim không giới thiệu ông ta, chỉ cho thấy ông liếc Tony rồi vào nhà vệ sinh. Khán giả liên tưởng tới cảnh giấu súng trong nhà vệ sinh của The Godfather và tên tập mở đầu mùa sáu. Ông ta là nghi phạm của phe Tony chết, nhưng không có cảnh nào xác nhận.
Vì sao màn hình đen lâu vậy, có phải lỗi phát sóng?
Không phải lỗi. Màn đen và im lặng kéo dài vài giây là cố ý, rồi tên đoàn làm phim hiện lên không có nhạc. Lúc phát sóng lần đầu, khá nhiều người xem tưởng đường truyền hỏng, và chính phản ứng đó cho thấy cú cắt đánh trúng cảm giác bị cắt ngang.
David Chase nói gì về cái kết?
Chase nhiều năm né trả lời thẳng Tony sống hay chết, và vài lần câu nói của ông bị hiểu như đáp án rồi được cải chính lại. Ý ông giữ khá nhất quán là mọi thứ cần có đều có trên màn hình, và người xem nên nghĩ về việc cuộc sống có thể dừng bất cứ lúc nào.
Bài hát cuối The Sopranos là gì?
Đó là bài Don't Stop Believin' của nhóm Journey, do chính Tony chọn trên máy hát ở bàn. Bài hát bị cắt giữa chừng cùng lúc màn hình tắt, nên nhiều người đọc đó là hình ảnh của một niềm tin bị ngắt quãng, không được hát tới cùng.
Nên đứng về phe Tony sống hay Tony chết?
Không có đáp án được xác nhận, nên chọn phe nào cũng được nếu bạn dựa vào chi tiết trên phim. Điều đáng giữ là cả hai cách đọc đều cùng nói một ý: người như Tony không bao giờ được ngồi ăn tối mà không nhìn ra cửa.