Bài có tiết lộ nội dung tập cuối Mad Men (Person to Person) và số phận của các nhân vật chính; nếu chưa xem hết, nên để dành.
Cái kết Mad Men cho Don Draper ngồi thiền giữa một nhóm người ở khu nghỉ ven biển California, khẽ mỉm cười, rồi phim chuyển ngay sang quảng cáo Coca-Cola có thật với những người trẻ hát trên đỉnh đồi. Cách đọc phổ biến nhất: Don quay về làm quảng cáo và chính anh nghĩ ra quảng cáo ấy — khoảnh khắc thức tỉnh của anh là thật, nhưng anh lập tức biến nó thành thứ để bán, đúng như con người anh vẫn là.
Câu hỏi khán giả hay đặt là: Don có thật sự thay đổi không, hay vẫn chỉ là người bán hàng giỏi nhất phòng? Bài này đi qua những gì tập cuối cho thấy, lý do Don ôm một người lạ trong buổi trò chuyện nhóm, hai cách đọc cú chuyển sang quảng cáo, và kết cục của Peggy, Joan, Roger, Pete, Betty.
Tập cuối khép lại ai, theo cách nào
Person to Person chia thời lượng cho gần như mọi nhân vật chính. Trước khi bàn về Don, nên nhìn cả bàn cờ, vì cái kết của Don chỉ đọc đúng khi đặt cạnh những người khác.
| Nhân vật | Họ kết thúc ở đâu | Điều đáng chú ý |
|---|---|---|
| Peggy | Ở lại McCann, nhận ra mình yêu Stan qua một cuộc điện thoại | Người duy nhất vừa có sự nghiệp vừa có tình cảm mà không phải bỏ chạy |
| Joan | Mở công ty sản xuất riêng, đặt tên bằng cả hai họ của mình; người yêu bỏ đi vì cô không chịu nghỉ | Chọn công việc thay vì một cuộc sống được chăm lo |
| Roger | Ngồi cùng Marie, mẹ của Megan, ở một quán cà phê Paris | Người đàn ông chơi bời nhất cuối cùng có một người ngang tài |
| Pete | Cùng Trudy và con gái lên máy bay riêng tới Wichita nhận việc mới | Một kết thúc có hậu bất ngờ cho nhân vật khó ưa |
| Betty | Ngồi hút thuốc ở bàn bếp, mang bệnh nặng không chữa được; Sally rửa bát bên cạnh | Sally đã thôi là đứa trẻ, đứng ra lo cho nhà |
| Don | Ngồi thiền ở khu nghỉ ven biển, mỉm cười | Người duy nhất phim không cho biết rõ bước tiếp theo — trừ cú chuyển sang quảng cáo |
Nhìn bảng này, bạn sẽ thấy phần lớn nhân vật được một cái kết khá tử tế, ít bi kịch hơn những gì bộ phim từng đe dọa. Chính vì xung quanh đã yên, câu hỏi về Don càng nổi bật.
Cuộc điện thoại với Peggy: Don thú nhận mọi thứ
Don tới California sau khi rời bỏ công ty và lang thang qua nhiều bang. Anh tìm Stephanie, cháu gái của Anna Draper — người phụ nữ duy nhất biết thân phận thật của anh là Dick Whitman. Stephanie đưa anh tới một khu nghỉ ven biển, nơi người ta ngồi thành vòng tròn nói về nỗi đau của mình. Rồi cô bỏ đi, để Don lại không có xe.
Ở đó, Don gọi cho Peggy. Trong cuộc gọi, anh kể ra những tội của mình: phá mọi lời hứa, làm con mình xấu hổ, lấy tên của một người khác mà chẳng làm nên trò trống gì. Lần đầu tiên trong cả bộ phim, Don nói thật về mình với một người khác mà không kèm chút nào kiểu thuyết trình. Peggy năn nỉ anh về nhà, nói McCann vẫn sẽ nhận anh lại.
Trước đó, Don cũng gọi cho Betty và biết cô không muốn anh về đón các con khi cô không còn; cô muốn mọi thứ giữ ở mức bình thường. Đó là cú đánh mạnh nhất: người đàn ông cả đời nghĩ mình có thể quay về bất cứ lúc nào nay được nói thẳng rằng gia đình đã sắp xếp xong mà không có anh. Khi gác máy với Peggy, Don ngã quỵ trên sàn, kiệt sức. Đây là đáy của anh, và cái kết bắt đầu từ đó.
Người đàn ông trong tủ lạnh: vì sao Don ôm Leonard
Trong một buổi trò chuyện nhóm, một người đàn ông bình thường tên Leonard kể về giấc mơ của mình. Anh mơ thấy mình nằm trên một kệ trong tủ lạnh, người ta mở cửa, nhìn thấy anh, mỉm cười, rồi đóng cửa lại mà không lấy anh ra. Anh nói mình cảm thấy không ai nhìn thấy mình, kể cả gia đình. Kể xong, Leonard khóc.
Don đứng dậy, đi qua vòng tròn và ôm lấy Leonard, cả hai cùng khóc. Đây là cảnh xúc động nhất của tập, và nó quan trọng vì Leonard là người ngược hẳn với Don. Don là người đàn ông ai bước vào phòng cũng nhìn. Leonard là người không ai thấy. Vậy mà nỗi trống rỗng của hai người lại giống nhau. Don, sau bao năm làm người khác thèm muốn, nhận ra mình cũng chỉ là món hàng trên kệ, được nhìn mà không được chọn.
Chi tiết người làm quảng cáo nên để ý: giấc mơ của Leonard dùng hình ảnh một món hàng trong tủ lạnh — đúng thứ ngôn ngữ của nghề Don. Nỗi đau của người bình thường được nói bằng hình ảnh của một sản phẩm. Ngay ở khoảnh khắc thật nhất của mình, Don vẫn đang nghe một thứ có thể biến thành quảng cáo.
Nụ cười, tiếng chuông và quảng cáo trên đỉnh đồi
Cảnh cuối của Don: anh ngồi xếp bằng trên bãi cỏ nhìn ra biển cùng những người khác, người hướng dẫn nói về một ngày mới, ý tưởng mới, một con người mới. Don nhắm mắt niệm theo. Rồi một nụ cười chầm chậm hiện trên mặt anh. Tiếng chuông vang lên.
Phim cắt sang quảng cáo Coca-Cola nổi tiếng thường được gọi là Hilltop: những người trẻ đủ màu da đứng trên đỉnh đồi, tay cầm chai nước, hát về chuyện muốn mua cho cả thế giới một chai Coca. Đây là quảng cáo có thật, do hãng McCann Erickson làm đầu thập niên bảy mươi — đúng công ty mà Don đang làm việc trước khi bỏ đi.
Phim không có cảnh Don quay về New York, không có cảnh anh ngồi trong phòng họp. Chỉ có nụ cười và cú chuyển cảnh. Nhưng người xem đã được chuẩn bị: ở những tập trước, sếp lớn của McCann từng nhử Don bằng chính cái tên Coca-Cola như phần thưởng lớn nhất của nghề. Và Peggy vừa nói với anh rằng cửa vẫn mở. Hai chi tiết ấy khiến cách đọc Don quay về và nghĩ ra quảng cáo này trở thành cách đọc phổ biến nhất.
Hai cách đọc: thức tỉnh thật, hay biến thức tỉnh thành hàng bán
Cách đọc mỉa mai. Don ngồi giữa một nơi người ta tìm kiếm sự bình an, và thứ anh mang về là một quảng cáo nước ngọt mượn hình ảnh hoà hợp ấy để bán hàng. Theo cách này, nụ cười của Don là nụ cười của người vừa nghĩ ra ý tưởng, không phải của người vừa tìm thấy bình yên. Bộ phim kết bằng một lời chua chát về nghề quảng cáo: nó biến cả khát khao sâu nhất của con người thành món hàng.
Cách đọc trân trọng. Don đã chạm đáy và thật sự được chạm tới, nhờ Leonard. Anh trở về với điều anh giỏi nhất, nhưng lần này ý tưởng đến từ một trải nghiệm thật chứ không từ những câu chuyện bịa về bản thân. Quảng cáo Hilltop, dù là để bán nước ngọt, cũng nói về mong muốn được kết nối, đúng điều Don vừa học. Theo cách này, nghề của Don không xấu; nó chỉ cần một người làm nghề có thật lòng.
Ý của người làm phim. Matthew Weiner từng chia sẻ sau khi phim kết thúc rằng ông muốn khép bộ phim bằng một quảng cáo mà ông coi là hay nhất từng được làm, và ông không xem quảng cáo đó là thứ rẻ tiền. Lời ấy nghiêng về cách đọc trân trọng, nhưng ông cũng không cấm ai đọc theo kiểu mỉa mai.
Cách đọc cân bằng. Nhiều người cho rằng hai cách đọc không loại trừ nhau. Don có thể vừa thức tỉnh thật, vừa đem nó đi bán. Con người không đổi hẳn sau một buổi sáng; anh chỉ đổi đủ để làm ra thứ tốt hơn. Đó cũng là cách Mad Men nhìn mọi nhân vật của nó: không ai được thánh hoá, không ai bị kết án trọn vẹn.
Xem lại tập cuối lần hai: những chỗ dễ trôi qua
Lần đầu xem, người ta thường chỉ nhớ nụ cười và quảng cáo. Lần hai, nên để ý những khoảnh khắc Don không nói gì. Khi Stephanie bỏ đi, Don bị bỏ lại ở một nơi xa lạ, không xe, không ai quen. Bao nhiêu năm anh là người bỏ đi trước, và tập cuối đảo vai đúng một lần.
Cũng nên để ý cách phim xếp các cuộc gọi. Don gọi về cho gia đình rồi gọi cho Peggy — những người phụ nữ đã sống cạnh anh qua những giai đoạn khác nhau. Mỗi cuộc gọi lấy đi của anh một ảo tưởng: rằng anh vẫn cần thiết cho gia đình, rằng anh vẫn có thể về nhà như chưa từng đi. Chỉ cuộc gọi với Peggy là mở ra một cánh cửa, và đó là cánh cửa công việc, không phải gia đình.
Cuối cùng, xem kỹ gương mặt Don khi nụ cười hiện lên. Nó đến chậm, bắt đầu từ khoé miệng, đúng lúc người hướng dẫn nói về những ý tưởng mới. Ai đọc theo kiểu mỉa mai sẽ thấy đó là gương mặt của người vừa nảy ra ý; ai đọc theo kiểu trân trọng sẽ thấy đó là gương mặt của người vừa thả lỏng. Bộ phim đặt hai cách nhìn vào cùng một khung hình, và không chọn giúp bạn.
Những chi tiết cài sẵn từ các mùa trước
Cú chuyển sang quảng cáo nghe như bất ngờ, nhưng xem lại, bạn sẽ thấy bộ phim đã chuẩn bị cho nó từ lâu.
- Bài thuyết trình về chiếc máy chiếu ảnh ở mùa đầu: Don bán một sản phẩm bằng nỗi nhớ gia đình, thứ anh không có. Quảng cáo đỉnh đồi cũng bán một cảm giác gắn kết mà anh khao khát.
- California luôn là nơi Don chạy tới khi muốn thoát khỏi Don Draper, từ những lần thăm Anna Draper ở các mùa trước. Tập cuối đưa anh trở lại đúng vùng biển ấy.
- Cái tên Dick Whitman: suốt bộ phim, Don sống bằng tên người khác. Lời thú nhận qua điện thoại với Peggy là lần anh tự kể lại câu chuyện ấy mà không nói dối.
- Peggy được dựng như người kế nghiệp của Don từ mùa đầu. Việc người cuối cùng gọi anh về là Peggy khép lại mối quan hệ thầy trò quan trọng nhất của bộ phim.
- Những lần Don nghĩ ra ý tưởng hay nhất ngay sau khi đổ vỡ: ở nhiều tập, nỗi đau của anh biến thành bài thuyết trình. Tập cuối lặp lại đúng nhịp đó, chỉ lớn hơn.
Nếu thích kiểu cái kết để khán giả tự nối câu chuyện bằng một cú chuyển cảnh, bạn có thể xem lại cái kết của The Graduate với hai người trẻ ngồi trên xe buýt, nơi nụ cười cũng chỉ là bước đầu của một câu hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Don Draper có làm ra quảng cáo Coca-Cola ở cuối phim không?
Phim không cho thấy trực tiếp, chỉ chuyển từ nụ cười của Don sang quảng cáo Hilltop. Nhưng quảng cáo đó có thật, do McCann Erickson làm, và Don đang thuộc công ty này; Peggy vừa nói cửa vẫn mở. Vì vậy cách đọc phổ biến nhất là Don quay về và nghĩ ra nó.
Vì sao Don ôm Leonard trong buổi trò chuyện nhóm?
Leonard kể giấc mơ thấy mình như món đồ trong tủ lạnh, người ta nhìn rồi đóng cửa, không ai chọn anh. Don nhận ra nỗi trống rỗng của mình giống hệt, dù anh là người ai cũng chú ý. Cái ôm là lần đầu Don cho phép mình yếu đuối trước người lạ.
Don có thay đổi thật ở tập cuối không?
Có hai cách đọc. Một cho rằng anh thức tỉnh thật nhờ chạm đáy; một cho rằng anh lập tức biến sự thức tỉnh thành ý tưởng bán hàng. Nhiều người tin cả hai cùng đúng: Don thay đổi đủ để làm ra thứ tốt hơn, nhưng vẫn là người làm quảng cáo.
Peggy và Stan có đến với nhau không?
Có. Trong một cuộc điện thoại, Stan nói anh yêu Peggy, và cô nhận ra mình cũng vậy. Stan chạy sang phòng cô. Peggy ở lại McCann, giữ sự nghiệp mà vẫn có tình cảm, một kết thúc nhiều khán giả chờ đợi từ lâu.
Joan kết thúc ra sao trong Mad Men?
Joan mở công ty sản xuất riêng ngay tại nhà, đặt tên bằng cả họ thời con gái lẫn họ sau khi cưới. Người yêu cô bỏ đi vì cô không muốn nghỉ làm. Đây là kết cục cô tự chọn, đặt công việc và sự độc lập lên trước một cuộc sống được chăm lo.
Betty có chết ở cuối Mad Men không?
Phim không chiếu cái chết của Betty, nhưng cô đang mang bệnh nặng không chữa được và đã sắp xếp chuyện các con sau khi mình mất. Cảnh cuối của cô là ngồi hút thuốc ở bàn bếp, Sally rửa bát bên cạnh, như một người đã chấp nhận.