CuoiCung.comCuối Cùng
Tiểu thuyết và kịch kinh điển

Đoạn kết Hoá thân của Kafka: Gregor chết và chuyến tàu điện ra ngoại ô của gia đình

Gregor chết lặng lẽ lúc rạng sáng, gia đình nghỉ làm một ngày rồi lên tàu điện ra ngoại ô, nhìn cô con gái và tính chuyện tương lai. Vì sao Kafka kết nhẹ tênh như vậy.

Between tall shelves in a cramped used bookshop, a Vietnamese woman in a mauve coat reads standing, head tilted, spines out of focus, dim yellow lamp light, side angle

Bài có tiết lộ nội dung toàn bộ truyện vừa Die Verwandlung (Hoá thân) của Franz Kafka, kể cả cái chết của Gregor và đoạn cuối; nếu chưa đọc, nên để dành.

Cái kết của Hoá thân nói rằng gia đình Samsa sống tốt hơn khi Gregor chết: sau khi người em gái tuyên bố phải tìm cách tống khứ con vật ấy đi, Gregor lặng lẽ chết trong phòng lúc rạng sáng, và cả nhà, nhẹ nhõm, nghỉ làm một ngày đi tàu điện ra ngoại ô, bàn chuyện dọn nhà và tìm chồng cho Grete. Đoạn kết tươi sáng ấy là phần lạnh lùng nhất truyện: người từng gánh cả gia đình bị quên đi chỉ sau một buổi sáng, và đời sống của những người còn lại tiếp tục như không có gì.

Bài kể lại phần ba của truyện, chỉ ra những chi tiết đã báo trước cái kết, rồi bàn những cách đọc chính về chuyến tàu điện cuối, đoạn mà người đọc lần đầu hay thấy hụt hẫng vì nó quá bình thường.

Phần ba theo thứ tự: từ quả táo tới buổi sáng cuối

Phần ba ngắn, đi thẳng một đường từ vết thương tới cái chết. Theo thứ tự trong truyện:

  1. Quả táo. Cuối phần hai, người cha ném táo vào Gregor, một quả cắm vào lưng anh và nằm luôn ở đó. Không ai dám gỡ ra. Vết thương mưng dần, Gregor đi lại khó khăn, chậm như một người già.
  2. Cả nhà đi làm. Người cha mặc đồng phục nhân viên ngân hàng cả lúc ngủ; người mẹ may đồ thuê; Grete làm bán hàng. Họ mệt, cắt giảm, thuê thêm một bà giúp việc già, cho ba người đàn ông thuê phòng.
  3. Căn phòng thành nhà kho. Đồ đạc thừa và rác bị dồn vào phòng Gregor. Grete không còn chăm sóc chu đáo như trước, chỉ đẩy vội thức ăn vào. Gregor gần như thôi ăn.
  4. Tiếng đàn. Một tối, Grete chơi vĩ cầm cho ba người thuê phòng nghe. Gregor bị tiếng đàn kéo ra khỏi phòng, bò vào phòng khách. Người thuê nhìn thấy, đòi trả phòng và không trả tiền.
  5. Lời tuyên bố. Grete nói với cha mẹ rằng phải tống khứ nó đi; nếu đó là Gregor thật, anh đã tự bỏ đi từ lâu để cả nhà được sống. Gregor nghe hết, chậm chạp quay về phòng. Cửa bị khoá ngay sau lưng anh.
  6. Rạng sáng. Gregor nằm nghĩ về gia đình với lòng thương mến, đồng ý rằng mình phải biến mất, nghe đồng hồ nhà thờ điểm ba giờ, thấy trời hửng sáng ngoài cửa sổ, rồi đầu gục xuống. Bà giúp việc phát hiện xác vào buổi sáng.

Chi tiết người đọc lần đầu dễ bỏ qua: Gregor chết vì đồng ý với lời của em gái. Kafka không cho anh một cái chết bi tráng hay một lời trăn trối. Anh chỉ thôi chống lại.

Chuyến tàu điện cuối truyện: vì sao nó lạnh nhất

Sau khi xác Gregor được bà giúp việc dọn đi, người cha đuổi ba người thuê phòng ra khỏi nhà. Cả nhà quyết định nghỉ làm một ngày, mỗi người ngồi viết thư xin phép chỗ làm. Bà giúp việc định kể cách bà đã xử lý thứ ở phòng bên, nhưng không ai muốn nghe; họ quyết định cho bà nghỉ việc. Rồi ba người lên tàu điện ra ngoại ô.

Toa tàu ngập nắng ấm. Họ ngồi thoải mái, bàn về tương lai và nhận ra nó không tệ: công việc của cả ba đều tốt và có triển vọng; họ sẽ dọn sang một căn hộ nhỏ hơn, rẻ hơn, chọn chỗ tiện hơn căn hộ Gregor đã chọn. Ông bà Samsa cùng nhìn con gái và nhận ra Grete đã lớn thành một cô gái đẹp, đầy sức sống, và đến lúc tìm cho cô một người chồng tử tế. Khi tàu tới nơi, Grete đứng dậy trước tiên và vươn người, như một sự xác nhận cho những dự tính mới.

Đọc lần đầu, nhiều người thấy đoạn này lạc giọng: sau cả câu chuyện u ám, sao lại kết bằng nắng ấm và chuyện mai mối. Chính sự lạc giọng ấy là điều Kafka muốn. Không ai nhắc tới Gregor. Câu chuyện về một người đàn ông biến thành côn trùng kết thúc bằng một gia đình bình thường đang hạnh phúc. Người đọc là người duy nhất còn nhớ anh.

Những chi tiết đã báo trước cái kết

Mối lo đầu tiên của Gregor là đi làm muộn. Buổi sáng tỉnh dậy trong hình hài mới, điều Gregor nghĩ đến trước hết là chuyến tàu đã lỡ và ông chủ. Anh là người kiếm tiền cho cả nhà, trả nợ cho cha. Giá trị của anh trong gia đình gắn với đồng lương; khi không còn làm việc được, giá trị ấy hết dần.

Số tiền người cha giấu. Ở phần hai, Gregor biết rằng cha mình vẫn còn giữ một khoản tiền từ việc làm ăn cũ, trong khi Gregor tưởng cả nhà trông vào mình. Chi tiết ngắn ấy cho thấy gia đình không yếu như vẻ ngoài. Họ có thể tự sống, và cuối truyện họ sống tốt.

Grete và cây vĩ cầm. Gregor từng định gửi em gái đi học nhạc ở nhạc viện và sẽ báo tin vào dịp Giáng sinh. Ở phần ba, chính tiếng đàn của Grete kéo anh ra khỏi phòng, và chính Grete là người quyết định số phận anh. Thứ anh yêu thương nhất dẫn anh tới cái chết.

Từ "anh ấy" sang "nó". Lúc đầu, Grete chăm sóc anh chu đáo, đoán xem anh thích ăn gì. Dần dần cô thôi gọi tên anh. Khi tuyên bố phải tống khứ, cô gọi anh là một vật, và người đọc thấy tiếng gọi đã thay đổi từ lâu.

Người cha lớn dần lên. Người cha ở đầu truyện là ông già mệt mỏi, cuối truyện là người đàn ông mặc đồng phục, cứng rắn, ra lệnh cho người thuê phòng. Khi Gregor suy, gia đình mạnh lên. Hai đường ấy đi ngược nhau suốt truyện và gặp nhau ở cái kết.

Gregor chết vì sao: các cách đọc

Truyện không nói Gregor chết vì bệnh gì. Người đọc có nhiều cách hiểu, và mỗi cách có chỗ dựa riêng.

Cách đọcCăn cứ trong truyệnĐiều cách đọc này nhấn mạnh
Chết vì vết thươngQuả táo mưng trong lưng, Gregor yếu dần và khó cử động.Bạo lực trong gia đình, dù bột phát, có hậu quả lâu dài.
Chết vì đóiGregor gần như thôi ăn trong phần ba, thân thể khô và nhẹ khi người ta tìm thấy.Sự chăm sóc nhạt dần cũng là một cách bỏ rơi.
Chết vì đồng ýAnh chết ngay sau khi nghe em gái nói và tự thấy mình phải biến mất.Gregor đến cuối vẫn đặt gia đình lên trên mình; cái chết là món quà cuối anh trao.
Chết vì không còn chỗ đứngPhòng anh thành nhà kho, không ai gọi tên anh, gia đình đã có thu nhập.Một người bị đo bằng sự hữu dụng sẽ biến mất khi hết hữu dụng.

Các cách đọc này không loại nhau. Điều đáng chú ý là cái chết nhẹ nhàng ở mức gần như không có sự kiện: không đau đớn được tả, không tiếng kêu. Kafka viết nó như một ngọn đèn tắt, và giọng văn bình thản ấy làm cho đoạn tiếp theo, chuyến tàu điện, càng chói.

Gregor có phải người bị hại hoàn toàn không

Cách đọc phổ biến nhất xem Gregor là nạn nhân: của gia đình coi anh là nguồn tiền, của công việc vắt kiệt anh, của một xã hội đo con người bằng năng suất. Cái kết, khi gia đình hạnh phúc ngay sau cái chết của anh, là lời buộc tội rõ nhất. Nhiều người đọc nối truyện với đời Kafka, người có quan hệ căng thẳng với cha, làm một công việc văn phòng ông không yêu, và chỉ viết vào ban đêm; nhưng đó là đọc qua tiểu sử, nên cần nhớ truyện không nói điều ấy.

Một cách đọc khác công bằng hơn với gia đình. Họ không ác. Họ sợ, mệt, và không biết phải làm gì với một điều không thể hiểu. Grete chăm anh rất lâu trước khi kiệt sức. Đặt mình vào chỗ họ, người đọc phải hỏi: nếu người thân biến thành điều không thể nhận ra, mình chịu được bao lâu. Theo cách đọc này, cái kết không chỉ buộc tội gia đình Samsa mà hỏi chính người đọc.

Cũng có người đọc thấy ngay trong Gregor một phần trách nhiệm: anh đã sống quá lâu cho người khác mà quên chính mình, và sự biến hình chỉ làm lộ ra điều đã có. Đây là cách đọc gây tranh cãi, vì nó dễ biến nạn nhân thành người có lỗi. Nhưng nó có chỗ dựa: ngay cả trong lúc chết, Gregor vẫn nghĩ cho gia đình, không một lần nghĩ cho mình.

Gregor biến thành con gì, và chuyện bìa sách

Người đọc hay hỏi Gregor là con gián hay con bọ hung. Truyện chưa bao giờ gọi tên loài. Từ Kafka dùng trong tiếng Đức chỉ một loài sâu bọ ghê tởm nói chung, thứ người ta muốn diệt trong nhà. Chi tiết duy nhất gợi một loài cụ thể là bà giúp việc gọi Gregor bằng một cái tên trìu mến kiểu chế giễu, đại ý con bọ hung già, và đó là lời của một nhân vật, không phải của người kể.

Kafka từng dặn nhà xuất bản đừng vẽ con côn trùng lên bìa sách, và đề nghị một hình ảnh khác như cánh cửa phòng mở hé ra bóng tối. Điều này cho thấy ông muốn giữ sự mơ hồ: thứ Gregor biến thành không quan trọng bằng việc nó không thể nhận ra, không thể nói chuyện, không thể làm việc. Đọc cái kết, câu hỏi con gì không còn ý nghĩa; cái chết của anh vẫn y như vậy dù anh là bất cứ loài nào.

Khi đọc lại, nên để ý tấm ảnh người phụ nữ khoác lông thú mà Gregor bám vào khi mẹ và em dọn phòng; những lần cánh cửa phòng anh mở và đóng; và cách người mẹ luôn đòi vào thăm con nhưng lần nhìn thấy anh rõ nhất thì ngất đi. Nếu thích kiểu cái kết thế giới tiếp tục vô tâm sau một cái chết, có thể đọc The Death of Ivan Ilyich của Tolstoy, hay The Trial của chính Kafka, kết thúc bằng một cái chết không ai giải thích.

Câu hỏi thường gặp

Gregor Samsa chết như thế nào?

Gregor chết lặng lẽ trong phòng lúc rạng sáng, sau khi nghe em gái nói phải tống khứ anh đi. Anh yếu vì vết thương do quả táo cha ném và vì gần như thôi ăn. Truyện tả anh nghĩ về gia đình với lòng thương rồi gục đầu xuống.

Vì sao cuối Hoá thân gia đình lại vui vẻ?

Sau khi Gregor chết, gia đình được giải thoát khỏi gánh nặng và sự xấu hổ. Họ nhận ra công việc của cả ba đều ổn, tính chuyện dọn nhà và tìm chồng cho Grete. Sự vui vẻ ấy cho thấy Gregor bị quên nhanh đến lạnh người.

Grete có ghét anh trai không?

Lúc đầu Grete là người chăm sóc Gregor chu đáo nhất. Dần dần cô kiệt sức và thôi coi anh là người. Lời tuyên bố của cô ở phần ba đến từ sự mệt mỏi và sợ hãi hơn là căm ghét, nhưng chính nó quyết định cái chết của anh.

Gregor biến thành con gì trong Hoá thân?

Truyện không gọi tên loài. Từ Kafka dùng chỉ một loài sâu bọ ghê tởm nói chung. Bà giúp việc gọi anh kiểu chế giễu là con bọ hung già, nhưng đó là lời nhân vật. Kafka cũng dặn không vẽ con côn trùng lên bìa sách.

Quả táo trong Hoá thân có ý nghĩa gì?

Quả táo do người cha ném cắm vào lưng Gregor và mưng mủ ở đó cho tới khi anh chết. Nó là vết thương từ chính gia đình, không ai dám gỡ, và là một trong những nguyên nhân khiến Gregor suy yếu dần.

Đoạn kết Hoá thân muốn nói điều gì?

Cách đọc phổ biến cho rằng đoạn kết nói về việc một người bị đo bằng sự hữu dụng sẽ bị quên khi không còn hữu dụng. Gia đình sống tốt hơn sau cái chết của Gregor, và không ai nhắc tới anh trong chuyến đi cuối truyện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138