Bài có tiết lộ nội dung toàn bộ phim Arrival của Denis Villeneuve, kể cả bản chất những cảnh về con gái Louise và cảnh cuối; nếu chưa xem, nên để dành.
Cái kết Arrival cho thấy những cảnh Louise với con gái Hannah mà khán giả tưởng là hồi ức thực ra là tương lai: học được ngôn ngữ của người ngoài hành tinh, Louise nhìn thấy thời gian không theo một đường thẳng, biết trước Hannah sẽ ra đời rồi mất sớm vì bệnh, biết cả việc Ian sẽ rời đi, và cô vẫn chọn bước vào cuộc đời đó. Cách đọc phổ biến nhất: biết trước không xoá đi lựa chọn; ôm trọn một cuộc đời có cả niềm vui lẫn mất mát chính là lựa chọn. Phần để ngỏ, và được bàn nhiều nhất, là câu hỏi: nếu đã thấy hết, Louise có thật sự còn “chọn” không.
Cú lật về thời gian: cái kết được cài ngay từ cảnh đầu
Phim mở bằng một chuỗi hình ảnh: Louise bế đứa con mới sinh, con gái lớn lên, rồi nằm trên giường bệnh, rồi mất. Giọng Louise kể như thể nói về quá khứ. Khán giả mặc nhiên hiểu đây là nỗi đau cũ của cô, lý do cô sống lặng lẽ, một mình. Rồi những con tàu lạ xuất hiện ở mười hai nơi trên thế giới, và Louise được mời tới giải mã ngôn ngữ của sinh vật bên trong.
Càng học thứ chữ viết hình tròn của họ, Louise càng thấy những cảnh với Hannah hiện lên. Phim để khán giả tin đó là ký ức trồi lại. Tới đoạn gần cuối, Louise hỏi chính mình đứa trẻ này là ai, và câu hỏi đó lật ngược mọi thứ: cô chưa từng có con. Những cảnh đó là tương lai.
Lý do nằm ở bản chất ngôn ngữ của những vị khách, mà Ian và Louise đặt tên vui là Abbott và Costello. Câu viết của họ không có đầu, không có cuối; một vòng tròn được viết ra cùng lúc, nghĩa là người viết phải biết trước toàn bộ câu. Ian từng nhắc giả thuyết cho rằng ngôn ngữ ta dùng định hình cách ta nghĩ. Phim đẩy ý đó tới cùng: học thứ ngôn ngữ không có trước sau, Louise bắt đầu cảm nhận thời gian cũng không có trước sau.
Những gì phim cho thấy chắc chắn ở đoạn cuối
Món quà là ngôn ngữ. Câu dịch “đưa vũ khí” từng khiến các nước hoảng sợ. Hoá ra chữ đó chỉ một công cụ, một món quà: chính ngôn ngữ của họ. Những vị khách cho biết họ giúp loài người lúc này vì ba nghìn năm nữa họ sẽ cần loài người giúp lại.
Cuộc gọi cho tướng Shang. Khi Trung Quốc chuẩn bị tấn công, Louise thấy trước một buổi tiệc trong tương lai, nơi tướng Shang cảm ơn cô, đưa cô số điện thoại riêng và nói lại câu mà người vợ quá cố của ông từng nói. Quay về hiện tại, Louise gọi số đó, nói lại câu ấy, và Shang dừng tay. Đây là cảnh cho thấy rõ nhất: thông tin từ tương lai tác động lên hiện tại.
Mười hai mảnh ghép. Mỗi nơi có tàu đáp nhận được một phần thông điệp. Chỉ khi các nước chia sẻ cho nhau, thông điệp mới đủ. Phim đặt bài học hợp tác ngay trong cấu trúc món quà.
Câu hỏi của Ian và câu trả lời của Louise. Ở cảnh cuối, Ian ôm Louise, hỏi cô có muốn có con không. Louise, đã biết hết, nói có. Giọng cô kể rằng dù biết hành trình này và nơi nó dẫn tới, cô vẫn đón nhận nó, đón nhận từng khoảnh khắc.
Ba cách đọc lựa chọn của Louise
Câu hỏi lớn nhất của cái kết là triết học: biết trước tương lai có còn là tự do không. Ba cách đọc phổ biến:
| Cách đọc | Căn cứ | Câu hỏi còn treo |
|---|---|---|
| Cô chọn thật, và chọn với đầy đủ hiểu biết | Giọng kể nói cô đón nhận hành trình dù biết kết cục; cô nói có với Ian một cách rõ ràng | Nếu cô từ chối thì tương lai cô đã thấy là gì? |
| Không còn lựa chọn, chỉ còn sống trọn những gì đã định | Ngôn ngữ vòng tròn không có trước sau; cuộc gọi cho Shang cho thấy tương lai đã cố định và hiện tại chạy theo nó | Nếu không có lựa chọn, câu “đón nhận” còn nghĩa gì? |
| Biết trước biến lựa chọn thành sự chấp nhận | Louise không cố thay đổi điều gì; cô sống với tương lai như người đọc lại một cuốn sách yêu thích dù biết đoạn kết | Cách đọc này có làm nhẹ đi nỗi đau không? |
Phim không chọn giúp. Nhiều người thấy chính sự lơ lửng này làm cái kết đẹp: lựa chọn của Louise vừa là tự do vừa là định mệnh, và câu hỏi ấy cũng là câu hỏi của mọi người làm cha mẹ, những người biết con mình sẽ có lúc đau, lúc mất, vẫn chọn sinh con.
Vì sao Ian rời đi, và điều đó có công bằng không
Trong những mảnh tương lai, Louise cho biết Ian rời đi vì cô đã kể cho anh điều anh chưa sẵn sàng nghe. Đó là việc cô biết trước con gái sẽ mất. Ian, người không có khả năng nhìn thời gian như Louise, cảm thấy cô đã đưa anh vào một cuộc đời mà chỉ mình cô biết đoạn kết.
Đây là chỗ cái kết để lại câu hỏi đạo đức mà khán giả bàn nhiều. Một bên cho rằng Louise có quyền chọn cuộc đời của mình, kể cả nỗi đau; đứa con là món quà đáng giá dù ngắn ngủi. Bên kia hỏi: cô có quyền chọn thay Ian không, khi anh không biết? Cô có quyền chọn thay Hannah không, khi biết trước những gì Hannah sẽ chịu?
Phim không phán xét. Nó cho Louise một giọng nói bình thản, và cho Ian một phản ứng rất người. Cả hai đều dễ hiểu. Điều phim muốn nói có lẽ không phải ai đúng, mà là cùng một thông tin có thể là món quà với người này và gánh nặng với người kia. Louise sống với thời gian vòng tròn; Ian vẫn sống với thời gian thẳng, nên anh chỉ thấy mất mát ở phía trước.
Truyện ngắn gốc và những chi tiết nhỏ dễ bỏ qua
Arrival chuyển thể từ một truyện ngắn của Ted Chiang. Bản truyện tập trung nhiều hơn vào ngôn ngữ và vật lý, ít căng thẳng quân sự hơn; cuộc gọi cho tướng Shang và nguy cơ chiến tranh là phần phim thêm vào để tạo kịch tính. Hai bản cũng khác nhau ở nhiều chi tiết, kể cả cách cô con gái ra đi, nên nếu đọc truyện sau khi xem phim, đừng ngạc nhiên khi thấy nỗi đau được kể ở một nhịp khác.
Trong phim, cái tên Hannah cũng được cài có chủ ý. Louise nói với con rằng tên con đọc xuôi hay ngược đều giống nhau. Một cái tên đối xứng, giống như thứ chữ vòng tròn không có đầu cuối, giống như cấu trúc của chính bộ phim, mở đầu và kết thúc bằng cùng một chuỗi hình ảnh nhưng mang hai nghĩa khác nhau.
Lần đầu xem, cảnh mở là bi kịch đã qua. Lần thứ hai, nó là tương lai Louise đã thấy và chọn bước vào. Không một khung hình nào thay đổi, chỉ có hiểu biết của khán giả thay đổi. Đó là cách phim để khán giả tự trải nghiệm một chút điều Louise trải nghiệm.
Giả thuyết khán giả: những câu phim không trả lời
Ngoài câu hỏi tự do, khán giả còn đặt ra vài giả thuyết đáng cân nhắc, cần ghi rõ là giả thuyết. Giả thuyết thứ nhất: những vị khách đã biết trước Louise chính là người sẽ hiểu họ, nên họ chờ đúng cô. Căn cứ: họ nhìn thời gian như Louise về sau, nên việc họ biết tương lai là hợp lý; và họ kiên nhẫn với cô ngay từ những buổi đầu. Chỗ yếu: phim không có cảnh nào cho thấy họ chọn cô, Louise được quân đội mời tới như một chuyên gia bình thường.
Giả thuyết thứ hai: Louise có thể thay đổi tương lai nếu muốn, chỉ là cô không muốn. Người theo hướng này dẫn cuộc gọi cho Shang làm bằng chứng rằng hiểu biết về tương lai tác động được lên hiện tại. Người phản bác chỉ ra rằng cuộc gọi đó không thay đổi tương lai mà chính là điều làm nên tương lai: buổi tiệc nơi Shang đưa số điện thoại chỉ xảy ra vì cô đã gọi. Đọc vậy thì mọi thứ khép thành một vòng, không có chỗ cho “giá như”.
Giả thuyết thứ ba nhẹ hơn: Ian cũng học ngôn ngữ ấy, vậy anh có nhìn thấy tương lai không? Phim không cho thấy, và phản ứng của anh khi biết sự thật gợi ý là không, hoặc chưa. Câu hỏi này giúp hiểu vì sao hai người dù cùng làm việc với những vị khách lại sống trong hai kiểu thời gian khác nhau.
Cái kết nói gì về chủ đề của cả phim
Bề ngoài, Arrival là phim về người ngoài hành tinh. Bên trong, nó là phim về giao tiếp và mất mát. Cả thế giới suýt lao vào chiến tranh vì một chữ dịch vội; hoà bình đến khi các nước chịu chia sẻ mảnh ghép của mình, và khi một người chịu nói ra câu riêng tư nhất với một người xa lạ. Louise cứu thế giới không bằng vũ khí mà bằng việc hiểu đúng một từ.
Ở tầng riêng tư, phim hỏi một câu mà ai cũng gặp: nếu biết người mình yêu sẽ ra đi, bạn có còn yêu không? Hầu hết chúng ta không biết trước, nên câu hỏi chỉ hiện lên sau khi đã mất. Louise thì biết trước, và câu trả lời của cô là có. Cái kết vì thế không phải là bi kịch dù kết cục buồn; nó là sự khẳng định rằng những năm tháng có Hannah đáng sống, kể cả khi biết chúng sẽ kết thúc.
Nếu thích kiểu cái kết đặt thời gian thành vòng tròn và để nhân vật chấp nhận kết cục đã biết, trong cùng danh mục có Interstellar, nơi người cha cũng gửi lời nhắn xuyên thời gian cho con gái. Còn La La Land đặt một cuộc đời khác bên cạnh cuộc đời thật, theo cách nhẹ hơn nhưng cũng day dứt không kém.
Câu hỏi thường gặp
Những cảnh con gái của Louise trong Arrival là quá khứ hay tương lai?
Là tương lai. Phim để khán giả tưởng đó là hồi ức, rồi gần cuối mới cho thấy Louise chưa từng có con. Học ngôn ngữ của người ngoài hành tinh giúp cô nhìn thấy những gì sẽ xảy ra.
Louise có biết trước Hannah sẽ mất không?
Có. Ở cảnh cuối, Louise đã thấy cả cuộc đời phía trước, kể cả việc Hannah mất sớm vì bệnh, và cô vẫn nói có khi Ian hỏi cô muốn có con không. Đó là lựa chọn trung tâm của cái kết.
Vì sao Ian bỏ Louise trong tương lai?
Theo những gì Louise kể trong các mảnh tương lai, Ian rời đi sau khi cô cho anh biết điều cô đã biết trước về con gái. Anh cảm thấy cô đã chọn thay anh một cuộc đời mà chỉ cô thấy hết.
Louise làm sao khiến tướng Shang dừng tấn công?
Cô thấy trước một buổi tiệc trong tương lai, nơi Shang đưa cô số điện thoại riêng và nói câu người vợ quá cố của ông từng nói. Về hiện tại, cô gọi số đó và nói lại câu ấy, khiến Shang tin cô và dừng lại.
Người ngoài hành tinh trong Arrival muốn gì?
Họ trao cho loài người ngôn ngữ của mình như một món quà, vì ba nghìn năm nữa họ sẽ cần loài người giúp. Chữ dịch thành vũ khí thực ra chỉ một công cụ, tức chính ngôn ngữ đó.
Biết trước tương lai thì Louise còn tự do lựa chọn không?
Phim để ngỏ câu hỏi này. Có người cho rằng cô chọn thật với đầy đủ hiểu biết, có người cho rằng tương lai đã cố định và cô chỉ sống trọn nó. Nhiều người thấy cả hai cùng đúng, và đó là lý do cái kết được bàn mãi.