CuoiCung.comCuối Cùng
Phim hoạt hình và anime

Mộ đom đóm cảnh cuối nghĩa là gì: Seita và Setsuko ngồi nhìn thành phố đèn sáng

Phim mở bằng cái chết của Seita và khép lại bằng hai anh em ngồi trên đồi nhìn thành phố hôm nay. Ý nghĩa cái kết Mộ đom đóm, hộp kẹo và đàn đom đóm.

On a wooden porch at sunset, a Vietnamese grandmother sits beside her grandchild in a pink shirt, holding a small hand, both looking toward the fading sky, seen from behind

Bài có tiết lộ nội dung toàn bộ phim Grave of the Fireflies (Hotaru no Haka, Mộ đom đóm) của Takahata Isao, kể cả cảnh cuối; nếu chưa xem, nên để dành, dù chính phim đã nói ra cái kết ngay từ phút đầu.

Cảnh cuối của Mộ đom đóm, khi hồn hai anh em Seita và Setsuko ngồi trên một chiếc ghế dài nhìn xuống thành phố Kobe đèn sáng của thời nay, nói rằng những cái chết như của hai đứa trẻ không ở lại trong quá khứ: chúng vẫn ngồi đó, ngay cạnh một thành phố đã quên đi, và người xem là người được mời nhìn thấy. Cách đọc này được nhiều người chia sẻ nhất; phim không giải thích bằng lời.

Mộ đom đóm là một trong số ít phim kể cái kết trước khi kể câu chuyện. Vì vậy câu hỏi người xem mang ra khỏi phim không phải "chuyện gì xảy ra" mà là "vì sao phải xảy ra như thế" và "cảnh cuối ấy muốn nói gì". Bài dưới đây đi qua khung kể của phim, vài chi tiết nhỏ, các cách đọc về Seita, và cách nói chuyện với một đứa trẻ sau khi xem.

Phim kể cái kết ngay từ cảnh đầu

Cảnh mở đầu đặt ta trong một nhà ga sau chiến tranh. Seita, gầy rộc, ngồi tựa cột và lả dần giữa dòng người qua lại. Giọng cậu nói rằng đó là đêm cậu chết. Sáng hôm sau, một người dọn dẹp thấy trong người cậu một hộp kẹo trái cây bằng thiếc, ném nó ra bãi cỏ. Nắp bật ra, vài mảnh xương nhỏ rơi ra, đàn đom đóm bay lên, và hồn của bé Setsuko hiện ra, rồi hồn Seita tới bên em. Hai anh em lên một chuyến tàu, và từ đó phim lùi về kể lại.

Những cảnh có hồn hai anh em được nhuộm một tông đỏ riêng, khác hẳn màu của câu chuyện thời chiến. Đó là khung kể: hai linh hồn đang xem lại đời mình. Bộ phim ta xem chính là những gì họ nhìn thấy từ toa tàu ấy.

Vì biết trước kết cục, người xem không theo dõi phim để hồi hộp. Ta theo dõi để thấy từng bước một, từng lựa chọn nhỏ, dẫn tới cái kết đã biết. Takahata bỏ đi sự tò mò để thay bằng một thứ nặng hơn: cảm giác bất lực của người biết trước mà không ngăn được. Khi Setsuko cười đùa ở bờ biển hay trong căn hầm đầy đom đóm, ta đã biết hộp kẹo ở đầu phim đựng gì.

Những chi tiết nhỏ và nghĩa của chúng

Phim kể bằng đồ vật nhiều hơn bằng lời. Mỗi vật dưới đây xuất hiện từ sớm và trở lại ở đoạn kết với một nghĩa khác.

Chi tiếtNó mang nghĩa gì ở đoạn kết
Hộp kẹo trái cây bằng thiếcLúc đầu là niềm vui nhỏ nhất của Setsuko, cuối cùng là nơi Seita đựng tro xương em. Thứ ngọt ngào nhất thành chiếc hộp tang
Đàn đom đóm thả vào căn hầmMột đêm sáng rực rồi sáng hôm sau chết sạch. Setsuko chôn chúng và hỏi vì sao đom đóm chết sớm, câu hỏi về chính em
Nấm mộ đom đóm Setsuko đắpEm kể dì đã nói mẹ chết rồi, nằm trong mộ. Seita giấu em chuyện mẹ mất, hoá ra em đã biết từ lâu
Những viên bi và "cơm nắm" bằng đấtLúc kiệt sức, Setsuko ngậm bi tưởng là kẹo, nặn đất mời anh ăn. Đây là cách phim cho thấy em đói mà không cần tả thêm
Thành phố Kobe đèn sáng ở cảnh cuốiThời gian đã trôi rất xa, thành phố đã hồi sinh, còn hai anh em vẫn ngồi đó

Chú ý một điều: phim không bao giờ để Setsuko nói thẳng em đói hay em sợ chết. Mọi thứ đi qua đồ vật và những tưởng tượng ngây thơ của một đứa trẻ. Đó là lý do người lớn xem thường khóc vào những cảnh tưởng như nhỏ nhất. Xem lại lần hai, bạn sẽ thấy hộp kẹo xuất hiện sớm hơn mình nhớ và được Seita nâng niu hơn mình tưởng, một cách phim báo trước mà người xem lần đầu chỉ coi là chi tiết vui.

Vì sao Seita không quay về nhà dì: ba cách đọc

Điều phim cho thấy. Sau khi mẹ mất vì bỏng trong trận bom, hai anh em ở nhờ nhà một người dì. Dì ngày càng khó chịu, bán kimono của mẹ để đổi gạo, chia cơm ít cho hai đứa và trách Seita không làm gì. Seita quyết định đưa em ra ở trong một căn hầm bỏ hoang bên hồ. Khi gạo cạn, cậu đi ăn trộm, bị đánh. Khi Setsuko ốm vì thiếu ăn, cậu rút tiền mẹ để lại để mua đồ ăn, nhưng đã muộn.

Cách đọc thứ nhất: lòng tự trọng của một đứa trẻ. Nhiều người cho rằng Seita đã chọn tự trọng thay vì nhẫn nhịn, và cái giá là mạng em gái. Cách đọc này dựa trên việc cậu không quay lại xin dì dù có dịp, và việc cậu từng là con một sĩ quan hải quân, quen được người khác nể. Cách đọc này nghiêm khắc với Seita, nhưng không vô căn cứ.

Cách đọc thứ hai: một đứa trẻ bị bỏ rơi. Seita mới chừng mười bốn tuổi. Không người lớn nào thật sự giúp hai anh em: dì xua đuổi, nông dân không bán gạo, bác sĩ chỉ nói em thiếu dinh dưỡng rồi thôi. Theo cách đọc này, trách Seita là quên rằng một xã hội đang kiệt quệ đã bỏ mặc hai đứa trẻ.

Cách đọc thứ ba ghép cả hai. Phim không chọn bên. Nó cho ta thấy cả cơn tự ái của Seita lẫn sự lạnh lùng của người xung quanh, và để người xem tự chịu sự khó chịu ấy. Chính vì không có một kẻ ác rõ ràng, cái kết mới nặng như vậy.

Cảnh cuối nói gì: hai linh hồn và thành phố đã quên

Khi Setsuko mất, Seita tự hoả táng em, đặt tro xương vào hộp kẹo. Phim không cho thấy những tuần cuối của cậu, chỉ quay về nhà ga ở cảnh mở đầu. Rồi đến cảnh cuối: hồn Setsuko ngủ trên đùi anh, hai người ngồi trên một chiếc ghế dài trên đồi, bên dưới là thành phố hiện đại với những toà nhà cao tầng sáng đèn.

Cách đọc phổ biến nhất: hai đứa trẻ không đi đâu cả. Chúng ở lại, không được nhìn thấy, ngay cạnh cuộc sống đã đi tiếp. Thành phố sáng đèn là thứ hai anh em chưa từng được sống, và cũng là thứ người sống hôm nay đang có mà ít khi nghĩ tới cái giá trước đó. Cảnh cuối đặt quá khứ và hiện tại trong cùng một khung hình.

Một giả thuyết khác của khán giả cho rằng hồn Seita đang mắc kẹt trong một vòng lặp, cứ xem lại đời mình mãi trên chuyến tàu màu đỏ, như một kiểu tự trách không bao giờ dứt. Chỗ mạnh của giả thuyết là khung kể: hồn Seita quả thật đang nhìn lại. Chỗ yếu là phim không có chi tiết nào cho biết đó là sự trừng phạt; Setsuko ngủ yên, không có gì gợi ý đau đớn.

Cũng nên biết phim dựa trên truyện ngắn của Nosaka Akiyuki, người viết từ trải nghiệm thời chiến của chính ông, trong đó có việc mất một em gái nhỏ vì thiếu ăn. Biết điều đó, cảnh hai anh em ngồi bên nhau ở cuối phim đọc thêm được như một cách người viết giữ em gái mình lại bên cạnh.

Mộ đom đóm có phải phim phản chiến không

Đây là câu tranh luận lâu năm. Phim không có cảnh chiến trường, không có lính giao tranh, không có kẻ thù được gọi tên. Bom rơi như mưa, nhưng máy bay chỉ là những bóng xa. Điều phim tập trung là đời sống của hai đứa trẻ ở hậu phương, và cách cộng đồng xung quanh đối xử với chúng.

Vì vậy nhiều người coi đây là phim về chiến tranh hơn là phim phản chiến theo nghĩa kêu gọi. Nó cho thấy chiến tranh giết người không chỉ bằng bom, mà bằng sự kiệt quệ khiến người ta hết chỗ cho lòng tốt. Người dì không phải kẻ ác; bà cũng đang nuôi con mình trong thời đói. Cách đọc này đặt cái kết vào một tầng rộng hơn: không ai cứu được hai đứa trẻ vì cả xã hội đã cạn.

Cách đọc khác nhấn mạnh tin Seita nghe được gần cuối: nước Nhật đầu hàng và hạm đội bị đánh chìm, nghĩa là cha cậu gần như chắc đã chết. Đó là lúc Seita mất chỗ dựa cuối cùng, ngay trước khi em gái mất. Sự sụp đổ của một quốc gia và của một gia đình nhỏ diễn ra cùng một lúc.

Xem cùng con: nói về một cái kết buồn

Mộ đom đóm là phim hoạt hình nhưng không phải phim cho trẻ nhỏ xem một mình. Nếu con đã đủ lớn để xem cùng bạn, vài gợi ý cho lúc phim hết:

  • Đừng vội nói "phim thôi mà". Để con buồn một lúc, ngồi cạnh con. Một cái kết buồn không cần được sửa ngay.
  • Hỏi con thích nhân vật nào, cảnh nào con nhớ nhất. Trẻ thường nhớ cảnh đom đóm hay cảnh hộp kẹo, và từ đó tự nói ra cảm xúc.
  • Nếu con hỏi vì sao không ai giúp hai bạn, hãy nói thật rằng thời chiến tranh người lớn cũng đói và sợ, và đó là lý do người ta kể lại câu chuyện này: để hiểu và để tốt với nhau hơn.
  • Với câu hỏi về cái chết, trả lời ngắn và thật, không dọa, không hứa những điều mình không chắc. Bạn có thể kể rằng ở cảnh cuối, hai anh em được ngồi bên nhau, không còn đói, không còn sợ.
  • Nếu con muốn làm gì đó, cùng con viết vài dòng về một người thân lớn tuổi từng kể chuyện thời khó khăn. Câu chuyện của phim trở thành cửa nói chuyện về gia đình mình.

Sau phim, nhiều gia đình chọn xem một phim nhẹ hơn của cùng xưởng phim vào hôm khác để cân lại. Điều đó không làm giảm giá trị của buổi xem; nó chỉ cho con biết rằng buồn rồi sẽ qua.

Câu hỏi thường gặp

Seita chết như thế nào trong Mộ đom đóm?

Seita chết vì kiệt sức và đói tại một nhà ga sau chiến tranh, vài tuần sau khi em gái mất. Phim cho thấy điều này ngay ở cảnh mở đầu, rồi mới lùi lại kể toàn bộ câu chuyện. Hộp kẹo trong người cậu đựng tro xương của Setsuko.

Setsuko mất vì sao?

Setsuko mất vì suy dinh dưỡng khi hai anh em sống trong căn hầm bỏ hoang. Một bác sĩ đã nói em thiếu ăn. Seita đi mua đồ ăn bằng tiền mẹ để lại nhưng khi về thì em đã quá yếu và mất không lâu sau.

Cảnh cuối hai anh em nhìn thành phố có nghĩa là gì?

Hồn hai anh em ngồi trên đồi nhìn xuống Kobe hiện đại sáng đèn. Cách đọc phổ biến là những đứa trẻ chết trong chiến tranh vẫn ở đó, ngay cạnh thành phố đã hồi sinh và đã quên, và người xem được mời nhìn thấy chúng.

Seita có lỗi trong cái chết của em gái không?

Phim không phán xét. Một cách đọc trách lòng tự trọng khiến Seita không quay về nhà dì; cách đọc khác cho rằng một cậu bé mười bốn tuổi đã bị cả xã hội bỏ mặc. Phim cho thấy cả hai mặt để người xem tự cân nhắc.

Ý nghĩa của đom đóm trong phim là gì?

Đàn đom đóm sáng rực một đêm rồi chết sạch, giống quãng thời gian ngắn ngủi hạnh phúc của hai anh em trong căn hầm. Setsuko chôn chúng và nhắc tới mộ mẹ, nên tên phim nói đến cả nấm mộ của em và của những đời sống ngắn ngủi.

Trẻ em có nên xem Mộ đom đóm không?

Phim không có cảnh bạo lực rùng rợn nhưng rất buồn, nói về cái chết của trẻ nhỏ vì đói. Nên để trẻ đủ lớn xem cùng người lớn và có thời gian nói chuyện sau phim, thay vì để con xem một mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138