CuoiCung.comCuối Cùng
Đọc chi tiết cài cắm và tự giải thích cái kết

Vì sao cái kết mở gây tranh cãi: khán giả muốn khép lại, tác phẩm muốn để ngỏ

Cái kết mở chạm vào nhu cầu được khép lại của người xem. Năm lý do khán giả không chịu, cách phân biệt mở có chủ đích với bỏ dở, và cách đọc một cái kết mở mà không bực.

Window seat on a moving train, countryside blurred outside, a Vietnamese woman in a white linen shirt rests her head on the glass, lost in thought, seen from behind

Cái kết mở gây tranh cãi vì nó chạm vào một nhu cầu rất người là được khép lại: sau hai tiếng hay mười tập theo dõi, khán giả muốn biết chắc điều gì đã xảy ra, trong khi tác phẩm cố ý giữ câu hỏi mở để nói một điều mà một đáp án dứt khoát sẽ làm mất. Tranh cãi càng gắt khi khán giả không phân biệt được cái kết mở có chủ đích với một câu chuyện bị bỏ dở, và khi lời hứa của thể loại, như một vụ án phải có thủ phạm, không được giữ.

Bài nhắc cái kết của Thelma & Louise, Children of Men, The Dark Knight Rises và vài phim khác, mỗi phim vài câu. Phần dưới đi qua năm lý do khán giả không chịu một cái kết mở, bảng phân biệt mở có chủ đích với bỏ dở, vài cuộc tranh cãi kéo dài và điều chúng cho thấy, vì sao tranh cãi có khi giữ cho cái kết sống lâu, và các bước để đọc một cái kết mở mà không thấy bực.

Nhu cầu được khép lại

Khi bắt đầu một câu chuyện, người xem ký một bản hợp đồng ngầm: mình bỏ thời gian và sự chú ý, câu chuyện trả lại một trải nghiệm trọn vẹn. Trong đầu người xem, trọn vẹn thường đồng nghĩa với những câu hỏi lớn được trả lời: ai đúng ai sai, ai còn ai mất, nhân vật có được điều họ muốn không. Cái kết mở trả lại trải nghiệm nhưng giữ lại câu trả lời, và nhiều người cảm thấy như bị trả thiếu tiền.

Cảm giác này không phải là sự kém tinh tế. Đầu óc con người có xu hướng giữ những việc dang dở trong trí nhớ lâu hơn những việc đã xong; một câu hỏi chưa có lời đáp cứ quay lại lởn vởn. Với người thích cái kết mở, chính sự lởn vởn đó là món quà: tác phẩm tiếp tục sống trong đầu họ nhiều ngày sau. Với người không thích, đó là một cảm giác khó chịu không tắt được.

Hiểu điều này giúp các cuộc tranh luận bớt gay gắt. Hai người cãi nhau về một cái kết mở thường không thật sự cãi về bộ phim, mà về việc mỗi người muốn gì từ một câu chuyện. Một người muốn được dẫn tới một điểm dừng, người kia muốn được thả ra giữa đường để tự đi tiếp.

Năm lý do khán giả không chịu một cái kết mở

Thời gian đã bỏ ra càng nhiều, đòi hỏi càng lớn. Một phim lẻ hai tiếng kết mở còn dễ chấp nhận. Một phim bộ nhiều mùa kết mở thì khán giả cảm thấy cả mấy năm theo dõi bị treo lơ lửng. Đó là lý do cái kết mở của phim bộ thường bị phản ứng mạnh hơn.

Thể loại đã hứa một đáp án. Phim trinh thám hứa sẽ có thủ phạm, phim phiêu lưu hứa sẽ có đích đến. Khi một phim thể loại kết mở, khán giả thấy luật chơi bị đổi giữa chừng. Phim nghệ thuật kết mở thì ít bị phản ứng hơn, vì người xem đã quen với điều đó.

Không rõ người làm phim cố ý hay bí. Nếu khán giả tin rằng cái kết mở là một lựa chọn có tính toán, họ sẵn sàng suy nghĩ. Nếu họ ngờ rằng người viết hết ý tưởng hoặc hết kinh phí, họ thấy bị lừa.

Câu hỏi để mở là câu hỏi sai. Có cái kết mở đúng câu hỏi mà phim nuôi suốt từ đầu, nên người xem thấy hợp lý. Có cái kết lại để mở một câu hỏi phụ, trong khi câu hỏi chính khán giả quan tâm thì bị bỏ quên. Lúc đó sự mơ hồ trông như lảng tránh.

Ai cũng có một cách đọc và muốn mình đúng. Cái kết mở biến mỗi khán giả thành người giải thích. Khi cách đọc của mình bị người khác bác, người ta có xu hướng cãi cho cách đọc ấy như cãi cho chính mình. Tranh cãi lúc này là chuyện giữa người với người, bộ phim chỉ là cái cớ.

Mở có chủ đích hay chỉ là bỏ dở

Không có thước đo tuyệt đối, nhưng những dấu hiệu dưới đây giúp phân biệt. Một cái kết có nhiều dấu hiệu ở cột giữa thì nhiều khả năng là chủ đích.

Câu hỏi để kiểmDấu hiệu mở có chủ đíchDấu hiệu bỏ dở
Câu hỏi để mở có phải câu hỏi lớn của cả phim không?Có, phim nuôi đúng câu hỏi đó từ đầuKhông, câu hỏi chính bị bỏ quên, chỉ một chi tiết phụ còn treo
Phim có cài sẵn cả hai khả năng không?Có chi tiết ủng hộ mỗi cách đọc, cân nhauKhông có gì ủng hộ khả năng nào, chỉ là thiếu thông tin
Cảnh cuối có được dựng cẩn thận không?Khung hình, âm thanh, nhịp cắt được tính kỹ để giữ lửngCảnh cuối vội, trông như bị cắt ngang vì hết thời lượng
Việc để mở có nói được điều gì về chủ đề không?Có, sự bất định là một phần ý nghĩaKhông, nếu thêm một cảnh trả lời thì phim chẳng mất gì
Về mặt cảm xúc, câu chuyện của nhân vật có khép lại không?Có, hành trình bên trong đã xong dù sự kiện còn mởKhông, cả sự kiện lẫn cảm xúc đều lơ lửng

Dòng cuối là dòng quan trọng nhất. Nhiều cái kết mở được yêu mến vì chúng khép trọn hành trình cảm xúc của nhân vật và chỉ để mở phần sự kiện. Người xem không biết chuyện gì xảy ra tiếp theo, nhưng biết nhân vật đã trở thành ai, và điều đó đủ để họ đứng dậy khỏi ghế mà không thấy thiếu.

Vài cuộc tranh cãi kéo dài và điều chúng cho thấy

Thelma & Louise kết thúc khi hai người phụ nữ, bị cảnh sát dồn tới mép hẻm núi, nắm tay nhau và nhấn ga lao xe về phía trước; hình ảnh dừng lại khi chiếc xe còn đang lơ lửng giữa không trung. Về sự kiện, cái kết gần như không mở, nhưng việc phim chọn dừng hình thay vì cho thấy cú rơi đã khiến khán giả tranh luận về nghĩa của nó: đó là bi kịch, là tự do, hay là cả hai. Ở đây, cái mở không nằm ở chuyện gì xảy ra mà ở chuyện nên cảm thấy thế nào.

Children of Men kết thúc trên một chiếc thuyền nhỏ giữa sương mù, người đàn ông đã đưa cô gái trẻ và đứa trẻ sơ sinh tới đây gục xuống, và một con tàu mang tên Tomorrow hiện ra từ màn sương. Phim không cho thấy con tàu đưa họ đi đâu hay thế giới có được cứu không. Nhiều người đọc đó là một tia hy vọng mong manh, đúng với giọng của cả bộ phim; người khác thấy nó quá lửng sau một hành trình nặng nề.

The Dark Knight Rises để Alfred, ngồi ở một quán cà phê nước Ý, nhìn thấy Bruce Wayne ngồi cùng Selina Kyle ở bàn bên. Phim đã cài trước rằng Alfred từng mơ về đúng cảnh đó, và cài cả chi tiết chế độ lái tự động đã được sửa. Cuộc tranh cãi "thật hay chỉ là mong ước của Alfred" cho thấy một điều thú vị: phim có đủ căn cứ cho cách đọc thật, nhưng việc cảnh ấy trùng với giấc mơ đã kể khiến khán giả nghi. Inception, cũng của Christopher Nolan, được giải thích riêng với cảnh con quay.

Khi tranh cãi giữ cho cái kết sống lâu

Có một điều trớ trêu: những cái kết bị cãi nhiều nhất thường là những cái kết được nhớ lâu nhất. Một cái kết đóng gọn gàng được thoả mãn rồi quên; một cái kết mở bị mang ra bàn lại mỗi khi có người mới xem. Cảnh chiếc xe buýt treo lơ lửng trên mép vực ở cuối bản The Italian Job đầu tiên, với số vàng trượt về một đầu và cả nhóm ở đầu kia, đã được đùa và bàn tới suốt nhiều thập kỷ chính vì phim dừng đúng lúc câu đùa còn chưa có kết.

Điều đó không có nghĩa là cứ kết mở là hay, hay người làm phim nên cố gây tranh cãi. Tranh cãi chỉ giữ cái kết sống khi có thứ đáng để cãi: hai cách đọc cân nhau, mỗi cách đều dựa trên chi tiết. Một cái kết mở trống rỗng thì tranh cãi về nó tắt nhanh, vì cãi mãi cũng không tìm thêm được gì trong phim.

Với người xem, nhận ra điều này giúp nhìn những cuộc cãi nhau trên mạng nhẹ nhàng hơn. Bạn không cần thắng. Bạn chỉ cần đưa ra chi tiết của mình và nghe chi tiết của người khác. Nếu sau cuộc tranh luận bạn thấy cái kết giàu hơn trước, cuộc tranh luận đã có ích.

Đọc một cái kết mở mà không thấy bực

Mấy bước dưới đây không bắt bạn phải thích cái kết mở. Chúng chỉ giúp bạn lấy được nhiều nhất từ nó trước khi quyết định thích hay không.

  1. Tách hai câu hỏi: chuyện gì xảy ra tiếp theo, và nhân vật đã trở thành ai. Câu thứ hai thường đã có lời đáp, kể cả khi câu thứ nhất không có.
  2. Viết ra các khả năng cho câu hỏi còn mở, mỗi khả năng kèm một hai chi tiết trong phim ủng hộ nó.
  3. Hỏi: nếu phim chọn hẳn một khả năng, nó sẽ mất gì? Câu trả lời thường là lý do phim chọn để mở.
  4. Chọn cho mình một cách đọc, nhưng giữ cách đọc kia trong đầu như một khả năng thật, không phải như một sai lầm của người khác.
  5. Đợi một ngày rồi nghĩ lại. Cái kết mở thường thay đổi trong đầu người xem nhiều hơn cái kết đóng, và cảm nhận sáng hôm sau đôi khi khác hẳn tối hôm trước.

Nếu làm xong mà vẫn thấy bực, đó là một phản ứng chính đáng. Không phải ai cũng phải thích cái kết mở, và có những cái kết mở thật sự yếu. Chỉ là giờ bạn bực có căn cứ, và nói được rõ vì sao.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nhiều người ghét cái kết mở?

Vì người xem có nhu cầu được khép lại sau khi bỏ thời gian theo dõi, nhất là với phim bộ nhiều mùa hay phim thể loại đã hứa một đáp án. Khi không rõ người làm phim cố ý hay bí ý tưởng, cái kết mở dễ bị coi là bỏ dở và khán giả thấy bị trả thiếu.

Làm sao biết cái kết mở là có chủ đích hay bỏ dở?

Kiểm xem câu hỏi để mở có phải câu hỏi lớn của cả phim không, phim có cài chi tiết ủng hộ mỗi khả năng không, cảnh cuối có được dựng kỹ không, và hành trình cảm xúc của nhân vật có khép lại không. Đúng nhiều điều thì nhiều khả năng là chủ đích.

Cái kết Thelma & Louise nghĩa là gì?

Hai người phụ nữ bị dồn tới mép hẻm núi, nắm tay nhau và lao xe về phía trước, hình ảnh dừng khi xe còn lơ lửng. Về sự kiện gần như không mở; tranh cãi nằm ở nghĩa, khán giả đọc đó là bi kịch, là tự do, hoặc là cả hai cùng lúc.

Con tàu cuối Children of Men có nghĩa gì?

Phim kết khi con tàu mang tên Tomorrow hiện ra từ sương mù trước chiếc thuyền nhỏ chở cô gái và đứa trẻ, nhưng không cho thấy con tàu đưa họ đi đâu. Cách đọc phổ biến là một tia hy vọng mong manh, hợp với giọng của cả bộ phim.

Alfred thấy Bruce Wayne ở quán cà phê là thật hay mơ?

Phim cài trước cả hai hướng: Alfred từng kể đã mơ đúng cảnh đó, và chế độ lái tự động được tiết lộ là đã được Bruce sửa. Nhiều người đọc đó là thật vì có căn cứ trong phim, số khác cho là mong ước của Alfred. Phim không nói dứt khoát.

Có nên tìm đáp án cho mọi cái kết mở không?

Không nhất thiết. Với cái kết mở có chủ đích, tìm một đáp án duy nhất thường làm mất điều phim muốn nói. Cách đọc tốt hơn là chỉ ra mỗi khả năng dựa vào chi tiết nào và hỏi phim sẽ mất gì nếu chọn hẳn một khả năng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138