Bài có tiết lộ nội dung toàn bộ phim Shutter Island, kể cả danh tính thật của Teddy và cảnh cuối; nếu chưa xem, nên để dành.
Cảnh cuối Shutter Island cho thấy Teddy Daniels thật ra là Andrew Laeddis, một bệnh nhân của bệnh viện trên đảo, và câu anh hỏi người bác sĩ trước khi đi về phía ngọn hải đăng gợi rằng anh không hề tái phát mà đã tỉnh táo, chọn để người ta phẫu thuật não mình còn hơn sống tiếp với ký ức đã giết vợ. Đây là cách đọc được đông khán giả chấp nhận nhất, nhưng phim vẫn để chỗ cho cách đọc anh thật sự tái phát.
Bài dưới kể lại những gì phim xác nhận, gom các chi tiết đã gài sẵn ngay từ chuyến phà, so hai cách đọc cảnh cuối, và bàn giả thuyết âm mưu mà một số người vẫn tin: rằng Teddy đúng là cảnh sát và bị đánh thuốc.
Phim xác nhận những gì
Ở ngọn hải đăng, bác sĩ Cawley chờ Teddy và nói hết. Không có cảnh sát liên bang nào tên Teddy Daniels tới đảo điều tra. Người đàn ông ấy là Andrew Laeddis, bệnh nhân thứ sáu mươi bảy, câu trả lời cho dòng chữ hỏi ai là người thứ sáu mươi bảy mà anh tìm thấy. Người cộng sự Chuck Aule thật ra là bác sĩ Sheehan, người điều trị cho anh. Cả cuộc điều tra là một vở diễn được dựng theo đúng câu chuyện Andrew tự bịa, như cơ hội cuối để kéo anh ra khỏi ảo tưởng trước khi người ta quyết định mổ não.
Tên Edward Daniels là chữ cái của Andrew Laeddis đảo lại; Rachel Solando, người bệnh "mất tích", là chữ cái của Dolores Chanal, tên vợ anh. Sự thật Andrew trốn tránh là chuyện ở ngôi nhà bên hồ: Dolores, người vợ có bệnh tâm thần mà anh không chịu nhìn nhận, đã dìm chết ba đứa con, và Andrew đã bắn cô. Phim kể đoạn hồi ức ấy ngắn và nặng nề, không cần tả thêm.
Sau đêm ở hải đăng, Andrew nhớ lại và nhận mình là Andrew. Cawley và Sheehan biết người bệnh từng có một lần tỉnh táo như vậy rồi tái phát, nên họ cần xem sáng hôm sau anh còn giữ được không.
Câu nói cuối và hai cách đọc
Sáng hôm sau, Andrew ngồi trên bậc thềm cùng Sheehan, gọi anh là Chuck như cũ, nói hai người phải tìm cách rời khỏi đảo. Sheehan lắc đầu với Cawley ở xa: anh đã tái phát. Các nhân viên tiến lại. Andrew hỏi Sheehan một câu, đại ý sống như một con quái vật hay chết như một người tốt thì điều nào tệ hơn, rồi đứng dậy đi theo họ, về phía ngọn hải đăng. Sheehan gọi theo cái tên Teddy, Andrew không quay lại.
Cách đọc thứ nhất: anh cố tình. Câu hỏi kia không thể do một người đang tin mình là Teddy nói ra; nó chỉ có nghĩa với người biết mình là Andrew, biết mình đã làm gì. Theo cách đọc này, Andrew giả tái phát để được phẫu thuật, chọn xoá mình đi như một người tốt thay vì sống tiếp mang tội. Việc anh không quay lại khi bị gọi tên Teddy củng cố thêm.
Cách đọc thứ hai: anh tái phát thật. Andrew đã có tiền lệ tỉnh rồi lại chìm. Câu hỏi cuối có thể là một lúc lóe lên giữa cơn mơ hồ, chứ không phải một quyết định trọn vẹn. Cách đọc này ít người theo hơn, nhưng nó không bị phim bác bỏ.
Cách đọc thứ nhất được nhiều người chia sẻ vì nó cho Andrew một hành động cuối mang tính đạo đức. Nếu bạn đọc tiểu thuyết của Dennis Lehane, đoạn kết cũng là một cảnh tái phát, nhưng bản phim nhấn mạnh câu hỏi kia hơn, nên cách đọc cố tình mạnh hơn hẳn ở bản phim.
Những chi tiết đã cài từ chuyến phà
Shutter Island là phim nhiều người xem lần hai để soi manh mối. Phần lớn chúng nằm lộ liễu, chỉ là ta đọc chúng như dấu hiệu của một âm mưu thay vì của bệnh.
- Say sóng và sợ nước. Teddy nôn mửa ngay cảnh đầu trên phà. Một người có vợ dìm chết con trong hồ khó mà thoải mái giữa mặt nước.
- Chuck lóng ngóng với bao súng. Khi nộp vũ khí ở cổng, Chuck mất một lúc mới tháo được bao súng, như người không quen đeo nó. Một cảnh sát thật không lóng ngóng như vậy.
- Nhân viên nhìn Teddy kỳ lạ. Lính gác, hộ lý, cả người bệnh đều có những phản ứng mà ta tưởng là vì họ giấu bí mật. Thật ra họ đang cố đóng vai trong một vở diễn với người bệnh nguy hiểm nhất đảo.
- Lời nhắn trong cuốn sổ. Một nữ bệnh nhân viết vào sổ của Teddy lời khuyên anh hãy chạy đi. Lần đầu ta đọc là cảnh báo âm mưu; lần hai, nó có thể là một người bệnh bị lôi vào vở diễn và không hiểu gì.
- Những giấc mơ về Dolores. Trong mơ, Dolores luôn ướt, có khi ôm anh rồi tan thành tro. Phim đang nói thẳng cô chết thế nào và vì sao.
- Những đứa trẻ trong hồi ức chiến tranh. Teddy nhớ trại tập trung anh từng tới khi còn là lính, và trong những giấc mơ của anh, ký ức ấy lẫn với hình ảnh một bé gái trách anh đã không cứu nó. Nỗi ám về trẻ con trong đầu anh không chỉ đến từ chiến tranh.
Đặt cạnh nhau, các manh mối này cho thấy phim không giấu gì; nó chỉ để ta đứng ở chỗ của Teddy, nhìn mọi thứ qua niềm tin rằng mình là người đi điều tra.
Giả thuyết âm mưu: Teddy đúng là cảnh sát
Một nhóm khán giả tin vào cách đọc ngược hẳn: Teddy là cảnh sát thật, đến đảo điều tra những thí nghiệm trên người bệnh, và bị bệnh viện đánh thuốc qua những thứ anh ăn, uống và hút, để biến anh thành bệnh nhân. Giả thuyết này dựa trên chính lời người phụ nữ Teddy gặp trong hang, người tự nhận là Rachel Solando thật, từng là bác sĩ, nói đúng điều đó với anh.
Chỗ mạnh của giả thuyết là phim thật sự cho thấy một bệnh viện đáng sợ, với những phòng giam như ngục và bầu không khí thời Chiến tranh lạnh, nơi chuyện thí nghiệm trên người không hoàn toàn vô lý. Chỗ yếu lớn hơn: người phụ nữ trong hang biến mất ngay sau đó, không ai khác thấy cô, và hồi ức về ngôi nhà bên hồ quá chi tiết, quá riêng tư để có thể cấy vào bằng thuốc. Phần lớn người xem coi cảnh hang là thêm một ảo giác của Andrew, nơi ảo tưởng tự vệ của anh nói lại chính nỗi sợ của anh.
Cách đọc âm mưu không vô ích: nó cho thấy phim đã dựng thế giới của Teddy thuyết phục tới mức nào. Nhưng nếu bạn hỏi phim đứng về phía nào, câu trả lời gần như chắc chắn là phía bệnh án.
Cái kết nói gì về chủ đề của phim
Shutter Island dùng vỏ phim trinh thám để kể chuyện mất mát và tội lỗi. Andrew không bịa ra Teddy vì anh muốn làm anh hùng; anh bịa ra Teddy vì chỉ trong vai đó anh mới không phải là người đã không nhận ra vợ mình bệnh, đã không cứu được các con, đã bắn vợ. Cả hòn đảo trong đầu anh là một cỗ máy để không phải nhớ.
Câu hỏi cuối đặt lại vấn đề theo cách khó chịu: nếu ký ức là thứ không chịu nổi, thì xoá nó đi có phải là tự do không, hay là một kiểu chết khác. Phim không trả lời. Nó chỉ cho ta thấy một người đàn ông đứng dậy và bước đi, có vẻ bình thản hơn bất kỳ lúc nào trước đó.
Đó là lý do cái kết đau hơn mọi cú lật đơn thuần. Biết sự thật không cứu được Andrew; có khi chính sự thật là thứ khiến anh chọn ra đi.
Xem lại và xem tiếp
Nếu bạn định xem lại Shutter Island, đây là vài cách để có trải nghiệm khác hẳn lần đầu:
- Theo dõi Chuck như một bác sĩ chứ không phải cộng sự. Mỗi câu anh nói đều có thể đọc là đang dò phản ứng của người bệnh.
- Để ý những lúc Cawley nói chuyện với Teddy. Ông luôn kiên nhẫn quá mức với một cảnh sát hay chất vấn.
- Nghe kỹ những lần nhân viên gọi tên bệnh nhân, và thứ tự tên trên các tài liệu Teddy lục được.
- Nếu thích kiểu cú lật về danh tính của chính nhân vật chính, The Sixth Sense và Fight Club là hai phim cùng nhóm, nhưng mỗi phim lấy một cảm xúc khác: một bên buồn dịu, một bên giễu cợt.
Một mẹo nhỏ: xem lại cảnh phỏng vấn những bệnh nhân ở đầu phim mà không nghĩ về vụ mất tích. Bạn sẽ thấy các câu trả lời của họ đều như đã được dặn trước.
Vì sao cú lật này "ăn"
Cú lật về danh tính nhân vật chính dễ bị khán giả coi là ăn gian, vì nó thường dựa trên những thông tin bị giấu. Shutter Island không giấu; nó cho ta thấy mọi thứ qua mắt Teddy, và mắt Teddy là mắt của một người cần tin mình là cảnh sát. Những gì ta thấy đều có thật trong đầu anh, chỉ có cách hiểu là sai.
Phim cũng không để cú lật đến bất ngờ hoàn toàn. Càng về sau, câu chuyện điều tra càng lỏng lẻo, giấc mơ chen vào nhiều hơn, Teddy càng hoảng loạn. Nhiều khán giả đoán ra trước cảnh hải đăng, và điều đó không làm hỏng phim, vì phần mạnh nhất không nằm ở việc đoán, mà nằm ở việc Andrew phải tự nhìn thấy sự thật.
Cuối cùng, cú lật không phải điểm kết. Nếu phim dừng ở ngọn hải đăng, nó là một phim trinh thám có mẹo hay. Cảnh trên bậc thềm sáng hôm sau mới biến mẹo ấy thành bi kịch, vì nó đặt lại câu hỏi: biết sự thật rồi, người ta có muốn sống với nó không.
Câu hỏi thường gặp
Teddy Daniels có phải Andrew Laeddis không?
Có. Phim xác nhận ở cảnh ngọn hải đăng: Teddy Daniels là nhân vật do Andrew Laeddis tự bịa ra, và tên Edward Daniels là các chữ cái của Andrew Laeddis đảo lại. Andrew là bệnh nhân của bệnh viện trên đảo sau khi bắn chết vợ.
Ở cuối phim Teddy tái phát hay giả vờ?
Phim để ngỏ, nhưng cách đọc phổ biến nhất là Andrew giả tái phát. Căn cứ là câu hỏi anh nói với bác sĩ Sheehan về chuyện sống như quái vật hay chết như người tốt, câu mà chỉ người biết rõ mình đã làm gì mới nói ra được.
Ngọn hải đăng ở cuối phim có ý nghĩa gì?
Ngọn hải đăng là nơi Teddy tin bệnh viện tiến hành phẫu thuật não người bệnh. Ở cảnh cuối, nhân viên dẫn Andrew về hướng đó, nghĩa là anh sắp bị phẫu thuật. Việc anh tự đứng dậy đi theo là lý do nhiều người đọc đây là lựa chọn của chính anh.
Chuck Aule là ai?
Chuck Aule là vai do bác sĩ Sheehan đóng. Sheehan là bác sĩ điều trị chính của Andrew, và đóng vai cộng sự để theo sát anh suốt vở diễn mà bệnh viện dựng ra nhằm kéo anh khỏi ảo tưởng.
Teddy có thể là cảnh sát thật bị đánh thuốc không?
Đó là một giả thuyết của khán giả, dựa trên lời người phụ nữ trong hang. Giả thuyết có sức hút, nhưng yếu ở chỗ người phụ nữ ấy không ai khác nhìn thấy và hồi ức về vợ con của Andrew quá chi tiết để là thứ bị cấy vào. Phần lớn người xem coi cảnh hang là ảo giác.
Rachel Solando có thật không?
Rachel Solando trong vụ mất tích là một phần của vở diễn, và tên ấy là các chữ cái của Dolores Chanal, vợ Andrew, đảo lại. Người phụ nữ trong hang tự nhận là Rachel thật được đa số khán giả đọc là ảo giác.