Bài có tiết lộ nội dung toàn bộ manga Death Note và tập cuối bản hoạt hình, kể cả cái chết của Light; nếu chưa đọc tới phần Near và Mello, nên để dành.
Cái kết Death Note là cú hạ màn của một kẻ tin mình không thể thua: Light Yagami lộ mặt trong nhà kho vì cuốn sổ mà Mikami mang tới đã bị phía Near đánh tráo từ trước, mọi người có mặt đều sống, Light bị Matsuda bắn khi cố ghi tên Near bằng mẩu giấy giấu trong đồng hồ, rồi Ryuk ghi tên cậu vào sổ của chính hắn, đúng như hắn đã nói từ ngày đầu. Truyện không để Light chết như một kẻ thua đáng nể. Cậu chết vì lẽ đơn giản nhất của cả bộ: luật của cuốn sổ không trung thành với ai, và lòng tự phụ của người cầm sổ mới là chỗ hở.
Phần dưới kể lại cảnh cuối cho đúng thứ tự, chỉ ra những chi tiết đã cài từ đầu, tách bản truyện và bản hoạt hình ở đúng chỗ chúng khác nhau, rồi bàn hai câu người đọc hay hỏi nhất: Near thắng thật hay thắng nhờ Mello, và Kira có thật sự biến mất.
Chuyện gì xảy ra trong nhà kho
Light hẹn Near tới một nhà kho bỏ không, kế hoạch rất gọn: Mikami nấp ngoài cửa, nhìn bằng con mắt Thần Chết để biết tên thật của mọi người trong phòng, ghi tất cả vào sổ trừ tên Light, rồi Light đứng nhìn đối thủ gục xuống. Mikami làm đúng phần mình. Bốn mươi giây trôi qua, Light đã bật cười trước khi đồng hồ chạy hết, nhưng không ai ngã. Near cho người kéo Mikami vào, mở cuốn sổ ra: trang ghi tên có đủ mọi người, thiếu đúng một cái tên là Light. Bằng chứng ấy là thứ Near cần từ đầu.
Lý do không ai chết là cuốn sổ Mikami mang tới không phải cuốn thật. Phía Near đã lần ra chỗ Mikami cất cuốn sổ thật và thay bằng bản giả, để Mikami cầm đúng cuốn giả vào trận. Bước làm lộ chỗ cất ấy đến từ một biến cố trước đó: Mello bắt cóc Takada, Light phải ra tay xử lý gấp, và Mikami, theo cách hiểu của mình, cũng có một hành động khác thường. Near nói thẳng ở cảnh cuối rằng một mình cậu không làm được, chính Mello đã đẩy bàn cờ đi tiếp.
Bị dồn vào góc, Light chuyển từ lý lẽ sang tự xưng là người đúng, nói về một thế giới sạch tội ác mà chỉ cậu dám làm. Không ai trong phòng đáp lời. Khi cậu lén lấy mẩu giấy giấu trong đồng hồ để ghi tên Near, Matsuda, người từng ngưỡng mộ Light và có cha Light là cấp trên cũ, nổ súng. Trong bản truyện, Light quằn quại ngay trên sàn nhà kho, gào gọi Mikami, van xin, và Ryuk lấy cuốn sổ của hắn ra ghi tên Light trước mặt mọi người. Bản hoạt hình cho Light chạy thoát ra ngoài một quãng rồi mới chết. Đó là lời hẹn từ chương đầu: khi Light hết đường, chính Ryuk sẽ ghi tên cậu.
Bản truyện và bản hoạt hình khác nhau ở đâu
Cốt truyện tới nhà kho gần như trùng nhau. Chỗ khác nằm ở cách cái chết của Light được kể và ở phần sau đó. Bảng dưới chỉ ghi những khác biệt chắc chắn.
| Điểm | Bản truyện (manga) | Bản hoạt hình |
|---|---|---|
| Cái chết của Light | Chết ngay trong nhà kho, trước mặt đội điều tra, van xin Ryuk đừng ghi tên, gục xuống trong cảnh không còn chút uy nào. | Chạy được xa hơn, ngã trên một cầu thang vắng, trước khi chết thấy hình bóng L đứng phía trên; cảnh quay lặng lẽ, gần như một lời từ biệt. |
| Misa | Không có cảnh riêng cho Misa ở chương cuối. | Có cảnh Misa đứng trên mép một toà nhà lúc chiều tà, được nhiều người hiểu là cô tự kết liễu đời mình, phim không nói rõ. |
| Phần sau cái chết | Có chương kết một năm sau: đội điều tra bàn lại vụ án, Matsuda nghi Near đã dùng sổ để điều khiển Mikami; trang cuối là đoàn người cầm nến đi lên núi dưới trăng, vẫn tôn Kira. | Kết ngay sau cái chết của Light và cảnh Misa, không có chương một năm sau. |
| Giọng điệu | Lạnh và châm biếm: thiên tài chết như một kẻ hèn. | Buồn và gần bi kịch hơn: Light được trao một khoảnh khắc lặng trước khi đi. |
Vì vậy câu "Light chết thế nào" có hai đáp án tuỳ bản. Ai đọc truyện thường nhớ cái chết nhục; ai xem hoạt hình thường nhớ hình bóng L. Cả hai đều đúng với bản của mình, chỉ đừng trộn chi tiết của bản này sang bản kia khi kể.
Những chi tiết đã cài sẵn từ đầu
Lời hẹn của Ryuk ở chương một. Ngay lần gặp đầu, Ryuk nói rằng khi Light chết, chính hắn sẽ ghi tên cậu vào sổ của mình. Người đọc lần đầu coi đó là câu dọa cho có. Đọc lại thì đó là cái kết được báo trước rõ nhất bộ truyện.
Ryuk chỉ đứng về phía sự thú vị. Suốt truyện, Ryuk không giúp ai thắng. Hắn ở cạnh Light vì xem Light thì vui. Khi Light hết vui, tức là hết lá bài, việc ghi tên cậu là bước hợp lý chứ không phải phản bội.
Mẩu sổ giấu trong đồng hồ. Light từng dùng mẩu giấy trong đồng hồ để thoát hiểm trong vụ Higuchi. Lần đó nó cứu cậu; ở nhà kho, đúng thói quen ấy làm cậu trúng đạn. Một mánh cũ được dùng lần thứ hai trước đối thủ đã nghiên cứu mình.
Mikami quá hăng hái. Mikami là người tin Kira tuyệt đối, và chính sự tin tuyệt đối khiến anh ta làm những việc Light không dặn. Truyện cài từ sớm rằng người theo Kira không phải công cụ ngoan, họ có cách hiểu riêng về công lý.
Near xếp đồ chơi. Near luôn ngồi lắp ghép, xếp hình, dựng mô hình. Cách cậu thắng ở nhà kho cũng thế: không phải một cú đoán thiên tài như L, mà là xếp từng mảnh đã có, kể cả mảnh Mello để lại.
Near thắng thật, hay thắng nhờ Mello
Đây là cuộc cãi lâu nhất quanh cái kết. Một phía cho rằng Near là người kế thừa kém L, chỉ thắng vì Mello liều mình làm lộ quân cờ quan trọng. Phía kia cho rằng truyện cố ý làm vậy: L thua Light khi đấu một mình, và cách duy nhất để hạ Light là hai người kế thừa cộng lại. Near tự nói ở cảnh cuối rằng cậu và Mello hợp lại mới vượt được L, nên cách đọc thứ hai có căn cứ ngay trong lời nhân vật.
Điều truyện cho thấy chắc chắn là Mello chết trong lúc giữ Takada, và Light trong cơn vội đã để lại dấu vết mà bình thường cậu không bao giờ để. Mello không biết mình góp phần thắng, Near thì biết và thừa nhận. Chính sự thừa nhận này làm Near khác Light: Light không bao giờ chia công cho ai, kể cả Misa hay Mikami.
Còn một lớp nữa người đọc lần hai mới để ý. Bộ truyện dựng hai nửa: nửa đầu L đấu Light, nửa sau Near đấu Light. Nửa sau bị chê là hụt hơi vì thiếu sức hút của L, nhưng nhìn từ cái kết thì đó là chủ ý: Light không thua một thiên tài khác, cậu thua sự kiên nhẫn có tổ chức. Một hệ thống người làm việc cùng nhau thắng một người tự cho mình là thần.
Giả thuyết của người đọc: Near có dùng sổ không
Chương một năm sau để lại một câu hỏi mà truyện không trả lời. Mikami chết trong trại giam sau đó không lâu. Matsuda đặt giả thuyết, và từ đó người đọc chia phe. Đây là giả thuyết, truyện không xác nhận:
- Near đã ghi tên Mikami để ép anh ta hành động theo ý mình ở nhà kho. Chỗ mạnh: cách Mikami cư xử trước trận có vài điểm lạ, và Matsuda nêu đúng điều này. Chỗ yếu: Near luôn hành xử theo luật, và việc Near dùng cuốn sổ đi ngược hẳn cách truyện dựng cậu.
- Mikami tự hành động vì niềm tin quá đà, không ai điều khiển. Chỗ mạnh: hợp với tính cách Mikami được dựng từ khi xuất hiện. Chỗ yếu: không giải thích hết những gì Matsuda thấy lấn cấn.
- Truyện cố ý để ngỏ, để người đọc tự hỏi Near có sạch tay không. Đây là cách đọc an toàn nhất. Nó giữ cho cái kết không trắng đen: người thắng Kira cũng có thể đã đi gần ranh giới Kira từng bước qua.
Ai muốn một đáp án sẽ thấy hụt. Nhưng câu hỏi ấy hợp với chủ đề cả bộ: đã cầm cuốn sổ trong tay thì ai cũng phải tự vạch ranh giới, và không ai kiểm tra được ranh giới đó từ bên ngoài.
Cái kết nói gì về Kira
Trang cuối bản truyện là đoàn người cầm nến đi lên núi trong đêm trăng, vẫn tôn Kira dù Kira đã chết. Đây là câu trả lời lạnh nhất cho giấc mơ của Light. Cậu muốn dựng một thế giới mới; thứ cậu để lại là một niềm tin không cần người thật đứng sau. Tội ác trở lại sau khi Kira biến mất, đội điều tra nói rõ điều đó ở chương kết, còn những người tin thì vẫn đợi.
Cách đọc phổ biến là truyện không bảo Light sai hoàn toàn và cũng không bảo cậu đúng. Nó cho thấy cái giá: một học sinh giỏi, con nhà tử tế, dần biến thành người coi mạng người là chữ trên giấy. Cái chết của Light trong bản truyện bị kể nhục là để bóc lớp vỏ vĩ nhân mà cậu tự khoác. Không có lời từ biệt đẹp, không có vinh quang. Chỉ có một người sợ chết như mọi người.
Một dòng luật của cuốn sổ ở cuối truyện nói rằng người chết đều về cõi hư không, không phân biệt ai từng dùng sổ. Lời Ryuk từ chương đầu rằng người dùng sổ không lên trời cũng không xuống ngục, đọc lại sau trang này thì hoá ra không phải hình phạt riêng: đó là số phận chung. Light chẳng đặc biệt gì, kể cả sau khi chết.
Đọc lại lần hai và đọc gì tiếp
Nếu đọc lại từ đầu, chú ý mấy chỗ dưới đây, chúng sáng lên khi đã biết cái kết:
- Mỗi lần Ryuk cười, xem hắn cười vì Light thắng hay vì tình huống rối lên. Gần như luôn là vế sau.
- Những lần Light nghĩ thầm rằng mình đã thắng. Gần cuối truyện, ý nghĩ đó xuất hiện dày hơn, và mỗi lần là một bước tới gần nhà kho.
- Cách Near nói về L. Cậu không bắt chước L, cậu nghiên cứu L như một đề bài đã có lời giải sai.
- Matsuda. Nhân vật bị coi là vụng về nhất đội lại là người bóp cò. Truyện cài sẵn sự quý mến của Matsuda với gia đình Yagami để phát súng ấy có sức nặng.
Ai thích kiểu kết nhân vật chính tự đào hố cho mình có thể đọc Watchmen, nơi người tưởng thắng cũng không chắc mình đã thắng, hoặc xem lại các phim có cái kết mà kẻ chủ mưu bị chính luật mình đặt ra quay lại cắn.
Câu hỏi thường gặp
Light Yagami chết như thế nào trong Death Note?
Light bị Matsuda bắn trong nhà kho khi cố ghi tên Near bằng mẩu giấy giấu trong đồng hồ, rồi Ryuk ghi tên Light vào sổ của hắn nên Light chết vì đau tim. Bản truyện để Light chết ngay trong nhà kho, đầy sợ hãi; bản hoạt hình cho cậu chạy ra ngoài, chết lặng lẽ trên cầu thang và thấy hình bóng L.
Vì sao cuốn sổ của Mikami không giết được ai ở nhà kho?
Vì phía Near đã đánh tráo cuốn sổ thật bằng bản giả trước trận. Mikami ghi đủ tên mọi người trừ Light vào cuốn giả, nên không ai chết, còn trang sổ đó lại thành bằng chứng chỉ thẳng Light là Kira.
Near có dùng Death Note để điều khiển Mikami không?
Truyện không trả lời. Matsuda đặt giả thuyết ấy ở chương một năm sau, sau khi Mikami chết trong trại giam. Đó là giả thuyết của nhân vật và của người đọc, không phải điều truyện xác nhận, nên nên coi nó là câu hỏi để ngỏ.
Misa Amane có chết ở cuối Death Note không?
Bản hoạt hình có cảnh Misa đứng trên mép toà nhà lúc chiều tà, nhiều người hiểu là cô tự kết liễu, nhưng phim không nói rõ. Bản truyện không có cảnh đó ở chương cuối, nên kể chuyện Misa cần nói rõ đang bàn bản nào.
Ryuk có phản bội Light không?
Không hẳn. Từ chương đầu Ryuk đã nói sẽ ghi tên Light khi cậu chết, và hắn chưa bao giờ đứng về phía ai. Khi Light hết đường thoát, Ryuk làm đúng lời hẹn; người đọc thấy như phản bội chỉ vì Light tưởng mình có đồng minh.
Trang cuối manga Death Note có ý nghĩa gì?
Trang cuối là đoàn người cầm nến đi lên núi dưới trăng, vẫn tôn Kira dù Light đã chết. Cách đọc phổ biến là Kira đã thành một niềm tin không cần người thật, và giấc mơ thế giới mới của Light chỉ còn lại dưới dạng đó.