Bài có tiết lộ nội dung toàn bộ phim Oldboy bản 2003 của Park Chan-wook, kể cả cú lật về Mi-do và cảnh cuối trên tuyết; nếu chưa xem, nên để dành.
Cái kết Oldboy để ngỏ đúng một câu hỏi: buổi thôi miên có xoá được bí mật khỏi đầu Oh Dae-su hay không. Phim cho thấy Dae-su cười khi Mi-do ôm mình, rồi nét mặt anh méo đi thành một biểu cảm khó gọi tên; cách đọc được nhiều người chia sẻ nhất là việc thôi miên không thành trọn vẹn, Dae-su vẫn biết, và anh chọn sống tiếp với điều mình biết. Cũng có người đọc ngược lại, và phim không đưa đáp án.
Để hiểu vì sao cảnh cuối nặng như vậy, cần đi lại từ cú lật lớn: Mi-do là con gái ruột của Dae-su, và mười lăm năm giam cầm chỉ là màn dạo đầu cho một cuộc trả thù được sắp xếp tỉ mỉ.
Cú lật trong căn hộ trên cao
Dae-su tìm tới căn hộ của Lee Woo-jin, tin rằng mình đã nắm được lý do bị giam: hồi đi học, anh thấy Woo-jin và chị gái là Lee Soo-ah có quan hệ tình cảm với nhau, rồi kể lại với một người bạn trước khi chuyển trường. Lời đồn lan ra. Soo-ah về sau chết ở một con đập, và Woo-jin đổ hết lên đầu cái miệng của Dae-su.
Nhưng Woo-jin còn giữ một lá bài. Hắn trao cho Dae-su một cuốn album ảnh, lần lượt từ bé gái tới cô gái trẻ mà Dae-su quen ở quán ăn. Mi-do, người đã giúp đỡ và trở thành người yêu của Dae-su sau khi anh được thả, chính là con gái anh, đứa bé mà anh để lại khi bị bắt cóc. Việc hai người tìm tới nhau không phải tình cờ: Woo-jin dùng thôi miên, sắp đặt từ lúc Dae-su còn trong phòng giam, để họ gặp và yêu nhau.
Câu hỏi thật của cả bộ phim cũng lật theo. Dae-su đi tìm lý do vì sao mình bị nhốt. Woo-jin chỉ ra rằng anh hỏi sai: câu đúng là vì sao anh được thả. Anh được thả để bước vào cái bẫy mà Woo-jin đã dành mười lăm năm dựng lên, một cái bẫy bắt anh phạm đúng điều cấm kỵ mà anh từng biến thành lời đồn.
Dae-su làm gì để giữ bí mật cho Mi-do
Woo-jin doạ sẽ cho Mi-do biết sự thật. Dae-su quỳ xuống van xin, tự hạ mình tới mức đánh mất phẩm giá, và cuối cùng tự cắt lưỡi mình như một cách tạ tội cho cái miệng đã gây ra mọi chuyện. Cảnh này nặng nề nhưng có lý trong logic của phim: lưỡi là thứ đã kể chuyện của Soo-ah; Dae-su hiến nó đi để đổi lấy sự im lặng cho con gái.
Woo-jin chấp nhận. Hắn để bí mật nằm yên, không để Mi-do biết, rồi tự sát trong thang máy. Cái chết của Woo-jin không phải cái chết của kẻ thua cuộc. Hắn đã làm xong việc mình sống để làm; ký ức về chị gái, mà hắn hồi tưởng ngay trước khi chết, là tất cả những gì còn lại. Một người sống chỉ để trả thù thì khi trả xong cũng không còn lý do sống.
Đến đây, Mi-do vẫn không biết. Cô bị trói ở một nơi khác trong lúc mọi chuyện xảy ra. Điều này quan trọng với đoạn kết: toàn bộ sức nặng của sự thật dồn vào một người duy nhất là Dae-su.
Cảnh cuối trên cánh đồng tuyết, từng khoảnh khắc
Đoạn kết diễn ra ở một vùng núi tuyết, một thời gian sau. Kể lại theo thứ tự, vì thứ tự ở đây là chìa khoá để đọc.
- Dae-su tìm tới người phụ nữ làm nghề thôi miên đã xuất hiện trước đó trong phim. Anh viết cho bà một lá thư xin giúp, vì không còn nói được rõ ràng.
- Bà thôi miên anh, chia anh thành hai: một người biết bí mật, và một người không biết. Người biết bí mật sẽ bước đi xa dần rồi biến mất; người còn lại ở lại.
- Dae-su tỉnh dậy một mình giữa tuyết. Bà thôi miên đã đi khỏi.
- Mi-do đến, ôm anh, nói rằng cô yêu anh. Dae-su mỉm cười.
- Nụ cười ấy biến dạng dần thành một nét mặt nửa cười nửa khóc, như đau đớn lẫn cam chịu. Màn hình tối.
Mọi tranh cãi tập trung ở bước cuối. Nếu thôi miên thành công, Dae-su chỉ còn là người không biết, và nụ cười của anh là nụ cười thật. Nét mặt méo đi ở khoảnh khắc chót gợi ý rằng điều gì đó vẫn còn ở lại.
Những chi tiết đã cài từ nửa đầu phim
Lần đầu xem, phần lớn những chi tiết dưới đây trôi qua như màu sắc riêng của phim. Xem lần hai, chúng hiện ra như những nét vẽ của cái bẫy.
- Trong phòng giam, Dae-su viết một cuốn sổ liệt kê mọi người mà anh nghĩ mình từng làm tổn thương. Danh sách dài nhiều trang, nhưng không có Woo-jin và Soo-ah. Chi tiết này báo trước điều phim muốn nói: kẻ gây chuyện bằng lời thường không nhớ mình đã nói gì.
- Món bánh xếp chiên mà Dae-su bị cho ăn suốt mười lăm năm trở thành manh mối dẫn anh lần ra nơi giam mình. Mọi manh mối trong phim đều được rải ra như thể Woo-jin muốn anh tìm thấy, và đúng là như vậy.
- Khi còn bị giam, Dae-su được cho biết con gái mình đã được đưa đi nhận nuôi ở xa. Thông tin ấy khiến anh không bao giờ nghĩ cô gái trẻ ở quán ăn có thể là con mình.
- Hình ảnh đàn kiến xuất hiện ở cả Dae-su lẫn Mi-do, như một sợi dây vô hình nối hai người cô đơn với nhau từ trước khi họ biết vì sao.
- Woo-jin đưa ra một giao hẹn có thời hạn: tìm ra lý do trong vài ngày thì hắn sẽ tự kết liễu. Lúc đầu nghe như một lời thách thức kiêu ngạo; tới cuối phim mới thấy hắn chưa bao giờ định sống tiếp sau khi xong việc.
- Woo-jin luôn đi trước một bước: hắn gọi điện đúng lúc, biết Dae-su ở đâu, làm gì, và nhiều lần có thể ra tay nhưng không làm. Người xem lần đầu thấy đó là sự ngạo mạn của kẻ phản diện; xem lần hai mới hiểu hắn cần Dae-su còn sống và còn tự do để bước vào đúng căn phòng cuối cùng.
Điểm chung của những chi tiết này là tất cả đều do Woo-jin đặt sẵn. Dae-su tưởng mình là người đi tìm, nhưng anh chỉ đi đúng con đường đã được vẽ. Đó là lý do cú lật không có cảm giác ăn gian: phim đã cho thấy người dẫn đường từ rất sớm.
Những giả thuyết khán giả hay bàn
Giả thuyết thứ nhất cho rằng Mi-do về sau cũng sẽ biết, hoặc đã linh cảm. Chỗ mạnh: cô từng bị thôi miên như Dae-su, và một bí mật lớn như vậy khó giữ trọn đời. Chỗ yếu: phim không cho một cử chỉ, một câu thoại nào của Mi-do gợi ý điều đó; cô ở cảnh cuối hoàn toàn thật lòng.
Giả thuyết thứ hai cho rằng cả cảnh tuyết là một trạng thái thôi miên, Dae-su chưa hề tỉnh lại. Chỗ mạnh: khung cảnh trắng xoá, lặng, khác hẳn màu sắc chật chội của phần còn lại. Chỗ yếu: Mi-do xuất hiện bằng xương bằng thịt, ôm anh, và phim không có dấu hiệu chuyển cảnh nào giống những đoạn thôi miên trước đó. Cả hai giả thuyết đều đáng nghĩ, nhưng không cái nào có căn cứ chắc như cách đọc dựa vào nét mặt cuối của Dae-su.
Thôi miên có thành công không: hai cách đọc
Phim không nói. Bảng dưới đặt hai cách đọc chính cạnh nhau cùng căn cứ của mỗi bên.
| Cách đọc | Căn cứ trên phim | Chỗ yếu |
|---|---|---|
| Thôi miên không thành, Dae-su vẫn biết | Nụ cười biến thành nét mặt đau đớn; trong lá thư gửi bà thôi miên, anh tự hỏi rằng dù chẳng hơn loài thú, anh có quyền được sống không, như đã chấp nhận sống tiếp với sự thật | Phim không cho câu thoại hay hình ảnh nào khẳng định anh còn nhớ |
| Thôi miên thành công, Dae-su đã quên | Thôi miên trong phim đã được chứng minh hiệu quả đáng sợ, chính nó dẫn anh tới Mi-do | Nếu đã quên hẳn, nét mặt cuối khó giải thích |
| Thành một nửa, ký ức còn như vết sẹo | Nét mặt lẫn lộn, vừa hạnh phúc vừa đau | Cách đọc dung hoà, khó kiểm chứng bằng chi tiết nào |
Cách đọc thứ nhất được chia sẻ rộng hơn cả, vì nó khớp với chủ đề của phim: không ai thoát được những gì mình đã làm và đã biết. Nhưng cái hay của đoạn kết là dù chọn cách đọc nào, Dae-su vẫn ở lại bên Mi-do. Phim không phán xét lựa chọn đó, chỉ để khán giả đứng ở chỗ khó chịu nhất có thể.
Cái kết nói gì về trả thù
Oldboy thường được xếp chung với hai phim khác của Park Chan-wook thành bộ ba về trả thù, và cái kết này cho thấy cách ông nhìn chuyện ấy. Trả thù không giải phóng ai. Woo-jin trả thù xong thì tự kết liễu. Dae-su, người bắt đầu phim với khao khát trả thù kẻ giam mình, cuối phim chỉ còn xin được quên.
Phim cũng nói về sức nặng của lời nói. Một câu chuyện kể bâng quơ thời đi học đã phá huỷ ba cuộc đời. Dae-su không hề nhớ mình đã nói gì cho tới khi bị buộc phải nhớ, chi tiết nói lên rằng người gây tổn thương thường quên nhanh hơn người bị tổn thương rất nhiều. Việc anh tự cắt lưỡi, dù quá mức, là sự nhận ra muộn màng về điều đó.
Bản làm lại của Mỹ có cái kết khác và nhẹ tay hơn, còn bộ truyện tranh Nhật mà phim dựa vào cũng đi theo hướng riêng. Bài này chỉ bàn bản phim Hàn. Nếu muốn xem tiếp một cái kết dồn sự thật vào một người duy nhất mang theo, Memories of Murder của Bong Joon-ho, ra cùng năm, có ánh nhìn cuối rất đáng để đặt cạnh nét mặt của Dae-su.
Câu hỏi thường gặp
Mi-do trong Oldboy là ai?
Mi-do là con gái ruột của Oh Dae-su, đứa bé anh để lại khi bị bắt cóc. Lee Woo-jin dùng thôi miên sắp đặt để hai người gặp và yêu nhau mà không biết quan hệ thật. Tới cuối phim, Mi-do vẫn không biết sự thật.
Vì sao Woo-jin giam Dae-su mười lăm năm?
Để trả thù việc Dae-su hồi đi học đã kể lại chuyện của Woo-jin và chị gái Soo-ah, khiến lời đồn lan ra trước khi Soo-ah chết. Thời gian giam cầm là để sắp đặt cái bẫy, và việc thả anh ra mới là phần chính của cuộc trả thù.
Dae-su có quên được bí mật sau khi thôi miên không?
Phim không trả lời dứt khoát. Nụ cười của anh méo đi ở khoảnh khắc cuối, nên cách đọc phổ biến là thôi miên không thành trọn vẹn và anh vẫn biết. Cũng có người tin anh đã quên, vì thôi miên trong phim luôn hiệu quả.
Woo-jin chết như thế nào?
Sau khi Dae-su van xin và tự làm hại mình để giữ bí mật cho Mi-do, Woo-jin tự sát trong thang máy. Ngay trước đó hắn hồi tưởng lại khoảnh khắc với chị gái ở con đập.
Vì sao Dae-su tự cắt lưỡi?
Để tạ tội cho cái miệng đã kể chuyện của Woo-jin và Soo-ah, và để đổi lấy việc Woo-jin không nói sự thật cho Mi-do. Trong logic của phim, lưỡi là thứ đã gây ra mọi chuyện.
Oldboy bản làm lại có cùng cái kết không?
Không. Bản làm lại của Mỹ kết theo hướng khác hẳn bản Hàn. Bài này chỉ bàn bản 2003 của Park Chan-wook, với cảnh thôi miên trên cánh đồng tuyết và nụ cười mơ hồ của Dae-su.