CuoiCung.comCuối Cùng
Tiểu thuyết và kịch kinh điển

Cuộc đời của Pi giải thích: hai câu chuyện sống sót và câu hỏi bạn tin bản nào

Con hổ hay con người? Hai viên chức Nhật nghe Pi kể hai phiên bản vụ đắm tàu và phải chọn một. Ai ứng với ai, và vì sao cuốn sách không bao giờ trả lời thay bạn.

Narrow secondhand bookstore with tall shelves and spines out of focus, a young Vietnamese woman in a deep teal sweater pauses mid-aisle, eyes down, side view, dusty afternoon light

Bài có tiết lộ nội dung toàn bộ tiểu thuyết Life of Pi (Cuộc đời của Pi) của Yann Martel, kể cả câu chuyện thứ hai ở phần cuối, và có nhắc bản phim; nếu chưa đọc, nên để dành.

Ở cuối Cuộc đời của Pi, Pi kể cho hai viên chức điều tra vụ đắm tàu một phiên bản thứ hai không có con vật nào: người đầu bếp, anh thuỷ thủ bị gãy chân, mẹ Pi và chính Pi, với những chuyện tàn khốc giữa họ. Hai viên chức nhận ra con ngựa vằn là anh thuỷ thủ, con linh cẩu là người đầu bếp, con đười ươi là mẹ Pi, và con hổ Richard Parker là chính Pi. Cuốn sách không nói bản nào là thật; nó hỏi bạn thích câu chuyện nào hơn, và câu trả lời ấy mới là điều cái kết muốn bàn.

Phần dưới tách rõ điều sách cho thấy chắc chắn, cách đọc phổ biến về hai câu chuyện, và những giả thuyết người đọc hay đưa ra về hòn đảo tảo hay về con hổ. Có thêm một mục so bản sách với bản phim của Lý An.

Phần cuối của cuốn sách: con hổ bỏ đi, rồi một căn phòng bệnh viện

Sau rất nhiều ngày trên biển, chiếc xuồng dạt vào bờ biển Mexico. Pi kiệt sức nằm trên cát. Richard Parker nhảy lên bờ, đi thẳng vào rừng, không ngoái lại một lần. Pi khóc, không phải vì sợ, mà vì con hổ đã cùng mình sống sót bỏ đi không một lời chào. Đây là cảnh nhiều người đọc nhớ nhất, và chính Pi về sau vẫn day dứt vì một sự chia tay không trọn.

Phần ba của sách chuyển hẳn giọng. Hai viên chức Bộ Giao thông Nhật Bản, ông Okamoto và ông Chiba, tới bệnh viện hỏi Pi về nguyên nhân chìm của con tàu chở hàng Tsimtsum. Pi kể câu chuyện có hổ, có hòn đảo tảo với bầy chồn đất, và họ không tin: chuối không nổi được, hổ không sống chung với người trên xuồng, đảo ăn thịt thì càng vô lý. Phần này được viết như bản ghi cuộc phỏng vấn, khô và có lúc buồn cười.

Pi bảo họ muốn một câu chuyện không có gì bất ngờ thì anh sẽ kể. Câu chuyện thứ hai ngắn, kể không chút trang trí. Kể xong, Pi hỏi: con tàu chìm vì sao thì cả hai câu chuyện đều không giải thích được, cả hai đều không kiểm chứng được, vậy hai ông thích câu chuyện nào hơn. Họ chọn câu chuyện có con vật. Pi cảm ơn, và nói thêm một câu ngắn, ý rằng chuyện niềm tin cũng như thế. Bản báo cáo cuối cùng của ông Okamoto ghi lại việc Pi sống sót cùng một con hổ Bengal, một chuyện hiếm có.

Câu chuyện thứ hai: ai ứng với ai

Chính hai viên chức là người nối hai câu chuyện lại với nhau, ngay trong cuốn sách, không phải người đọc tự đoán. Bảng dưới đặt các nhân vật cạnh nhau và chỉ ra chi tiết khớp.

Câu chuyện có con vậtCâu chuyện thứ haiChi tiết khớp
Con ngựa vằn bị gãy chânAnh thuỷ thủ trẻ người Đài Loan bị gãy chânCả hai bị thương ở chân ngay từ đầu và chết trước tiên.
Con linh cẩuNgười đầu bếp trên tàuCả hai hung dữ, ăn tạp, giết người yếu nhất; linh cẩu ăn ngựa vằn khi nó còn sống.
Con đười ươi tên Orange JuiceMẹ của PiĐười ươi chống lại linh cẩu và bị giết; mẹ Pi cũng chết khi chống lại người đầu bếp.
Con hổ Richard ParkerChính PiHổ giết linh cẩu; trong câu chuyện thứ hai, Pi giết người đầu bếp. Phần hoang dã của Pi đã giúp cậu sống.

Có một chi tiết nhỏ khiến nhiều người đọc lạnh người: ở phần hai, giữa lúc Pi và con hổ cùng mù tạm thời vì đói, một chiếc xuồng khác trôi tới, người đàn ông Pháp trên đó lẻn sang định giết và ăn Pi, rồi bị Richard Parker giết. Người đầu bếp trong câu chuyện thứ hai cũng là người Pháp. Câu chuyện có con vật đã để lộ câu chuyện kia ngay giữa lòng nó.

Vậy câu chuyện nào là thật: ba cách đọc

Cách đọc thứ nhất: câu chuyện thứ hai là sự thật. Đây là cách đọc phổ biến nhất. Một cậu thiếu niên chứng kiến mẹ bị giết và chính mình giết người, rồi phải sống tiếp hàng tháng trên biển; để chịu được, cậu kể lại tất cả bằng những con vật. Căn cứ: các chi tiết khớp quá sát, cảnh người Pháp mù, và việc Pi kể câu chuyện thứ hai không chút tô điểm, như kể một điều không muốn nhìn lại.

Cách đọc thứ hai: câu chuyện có hổ là thật. Ít người theo hơn, nhưng có căn cứ: Pi là con trai chủ vườn thú, hiểu tập tính thú, phần hai tả cách thuần phục con hổ rất cụ thể, và bản báo cáo chính thức cuối sách ghi nhận con hổ. Câu chuyện thứ hai có thể chỉ là thứ Pi bịa ra để thoả mãn người không tin.

Cách đọc thứ ba: câu hỏi ấy không có đáp án, và đó là chủ đích. Pi tự nói cả hai câu chuyện đều không thay đổi sự thật về vụ đắm tàu: con tàu chìm, gia đình cậu mất, cậu sống sót sau nhiều tháng trên biển. Thứ khác nhau là cách kể. Cuốn sách đặt người đọc vào đúng vị trí hai viên chức, và hỏi bạn chọn bản nào.

Điều sách cho thấy chắc chắn. Hai viên chức chọn câu chuyện có con vật. Phần mở đầu sách hứa rằng đây là một câu chuyện khiến người nghe tin vào Chúa. Hai điều ấy nối với nhau: Martel không bàn chuyện thật giả, ông bàn chuyện con người chọn câu chuyện để sống cùng.

Hòn đảo tảo và những giả thuyết khác

Hòn đảo tảo là đoạn khó đọc nhất của phần hai. Pi tìm thấy một hòn đảo xốp toàn tảo, có nước ngọt và hàng ngàn con chồn đất. Ban ngày yên bình, ban đêm nước ở các hồ thành độc và đảo tiêu hoá mọi thứ trên nó. Pi phát hiện ra điều đó khi bóc một trái cây trên cây và thấy bên trong là một chiếc răng người. Cậu bỏ đảo, mang theo con hổ.

Sách không giải thích hòn đảo. Đây là chỗ các giả thuyết mọc lên nhiều nhất. Một giả thuyết cho rằng đảo là hình ảnh của trạng thái tinh thần của Pi: nơi cậu có thể buông xuôi, nằm yên và để mình bị tiêu hoá dần, và việc bỏ đảo là lựa chọn sống. Một giả thuyết khác nối chiếc răng với những gì Pi đã làm để sống sót trong câu chuyện thứ hai. Chỗ mạnh của cả hai: hòn đảo phá vỡ mọi logic tự nhiên của phần còn lại, nên khó đọc nó theo nghĩa đen. Chỗ yếu: tác giả không đưa đáp án, và gán nghĩa quá chắc cho đảo là thêm vào sách điều sách không nói.

Một giả thuyết nữa hay được bàn: cái tên Richard Parker. Trong sách, con hổ có tên ấy vì một nhầm lẫn giấy tờ, tên người thợ săn bắt nó bị ghi sang tên con hổ. Nhiều người đọc biết rằng cái tên này cũng xuất hiện trong vài câu chuyện đắm tàu có thật hoặc hư cấu trước đó, gắn với chuyện người ăn thịt người khi cạn lương thực. Ở đây chỉ ghi nhận nó như một lớp gợi nhắc mà người đọc kỹ thích bàn, không coi đó là chìa khoá của cái kết.

Con hổ đi vào rừng không ngoái lại

Nếu chấp nhận cách đọc phổ biến, rằng Richard Parker là phần hoang dã trong chính Pi, thì cảnh con hổ bỏ đi ở bờ biển Mexico có một nghĩa rất rõ. Phần ấy đã giúp Pi sống sót: biết giết, biết ăn những thứ một cậu bé ăn chay không bao giờ nghĩ sẽ ăn, biết canh giữ lãnh thổ, biết giữ mình tỉnh táo vì luôn có một mối đe doạ ngồi ở đầu kia xuồng. Khi lên bờ, giữa con người, Pi không cần phần ấy nữa. Nó đi vào rừng, nơi nó thuộc về.

Nỗi buồn của Pi vì con hổ không chào là một chi tiết người đọc lần đầu hay coi nhẹ. Đọc theo cách này, đó là nỗi buồn của một người không có dịp khép lại một phần đời mình. Những gì đã xảy ra trên biển không được nói lời tạm biệt; nó chỉ biến mất vào rừng, và Pi sống tiếp mà không biết để nó ở đâu.

Ngay cả khi đọc câu chuyện có hổ là thật, cảnh này vẫn đúng: Richard Parker là thú hoang, không phải bạn. Pi đã học điều đó trên xuồng, từng dặn mình không được quên con hổ là hổ. Cái kết giữ lời dặn ấy. Con thú không hề thuộc về cậu.

Sách và bản phim của Lý An

Bản phim của đạo diễn Lý An đổi khung kể: Pi trưởng thành sống ở Canada kể câu chuyện cho một nhà văn tới tìm, và hai người ngồi trong bếp nhà Pi. Trong sách, khung kể cũng có một người viết đi tìm Pi, nhưng phần cuối được đưa ra chủ yếu qua bản ghi cuộc phỏng vấn với hai viên chức Nhật. Phim cũng có cảnh hai viên chức ở bệnh viện, và câu chuyện thứ hai hiện ra chỉ bằng lời Pi kể trên giường bệnh, không có hình ảnh minh hoạ nào, gương mặt nhân vật gánh trọn sức nặng của cảnh.

Phim giữ đúng câu hỏi bạn thích câu chuyện nào hơn và việc người nghe chọn con hổ. Điểm khác là cảm giác: trong phim, câu chuyện có hổ được dựng bằng hình ảnh rực rỡ suốt gần cả bộ phim, còn câu chuyện thứ hai chỉ là lời kể trên một gương mặt. Sự lệch ấy khiến nhiều khán giả nghiêng hẳn về câu chuyện có hổ, đúng như người làm phim mời gọi. Đọc sách, sự cân bằng khác: câu chuyện thứ hai trên giấy có sức nặng riêng, và phần bảng đối chiếu của hai viên chức làm nó khó lờ đi.

Khi đọc hoặc xem lại, nên để ý những đoạn Pi tả cách mình thay đổi trên xuồng; phản ứng của cậu với con linh cẩu; và đoạn người Pháp mù. Nếu thích kiểu cái kết để người đọc chọn phiên bản, có thể tìm Rashomon của Kurosawa, nơi một sự việc được bốn người kể bốn kiểu; hoặc Atonement của Ian McEwan, cuốn có cái kết cũng xoay quanh quyền kể chuyện của người viết.

Câu hỏi thường gặp

Trong Cuộc đời của Pi, con hổ Richard Parker là ai?

Theo câu chuyện thứ hai và bảng đối chiếu của hai viên chức trong sách, con hổ ứng với chính Pi: phần hoang dã đã giúp cậu sống sót, kể cả việc giết người đầu bếp. Sách không khẳng định câu chuyện nào là thật.

Câu chuyện nào trong Cuộc đời của Pi là sự thật?

Sách không trả lời. Câu chuyện thứ hai được nhiều người đọc coi là sự thật vì các chi tiết khớp, nhưng cả hai đều không kiểm chứng được. Pi hỏi người nghe thích câu chuyện nào hơn, và đó mới là câu hỏi của cuốn sách.

Hòn đảo tảo trong Cuộc đời của Pi có ý nghĩa gì?

Sách không giải thích. Giả thuyết phổ biến coi hòn đảo là hình ảnh của sự buông xuôi: nơi dễ chịu nhưng tiêu hoá dần mọi thứ, và việc Pi rời đảo là chọn sống. Đó là cách đọc của người đọc, không phải điều tác giả xác nhận.

Vì sao Richard Parker không quay lại nhìn Pi?

Ở nghĩa đen, nó là thú hoang và không có tình cảm như người. Ở nghĩa biểu tượng, nếu con hổ là phần hoang dã của Pi, thì lên bờ nó không còn cần thiết nữa và rời đi, để lại Pi với một chương đời không có lời tạm biệt.

Hai viên chức Nhật chọn câu chuyện nào?

Họ chọn câu chuyện có con vật. Bản báo cáo cuối cùng của ông Okamoto ghi nhận việc Pi sống sót trên biển cùng một con hổ Bengal. Lựa chọn của họ nối với lời hứa ở đầu sách về một câu chuyện khiến người ta tin.

Phim Cuộc đời của Pi có giống sách không?

Phim giữ các sự kiện chính và cả câu chuyện thứ hai, nhưng đổi khung kể thành cuộc trò chuyện giữa Pi trưởng thành và một nhà văn. Vì câu chuyện có hổ được dựng bằng hình ảnh suốt phim, nhiều khán giả nghiêng về bản ấy hơn người đọc sách.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138