Bài có tiết lộ nội dung tập cuối Six Feet Under, kể cả đoạn dựng cuối cho thấy số phận từng nhân vật; nếu chưa xem hết, nên để dành.
Cảnh cuối Six Feet Under là Claire Fisher lái xe rời Los Angeles để bắt đầu cuộc đời riêng, và trong lúc cô lái, phim chiếu trước cái chết của từng người trong gia đình và những người thân quanh họ, kể cả của chính Claire khi đã rất già. Ý nghĩa được nhiều người chấp nhận nhất: bộ phim mở mỗi tập bằng một cái chết, nên nó khép lại bằng cách nói thẳng điều nó đã nói suốt năm mùa — ai rồi cũng chết, và chính vì vậy những gì xảy ra trước đó mới đáng sống.
Đoạn dựng chừng vài phút ấy thường được nhắc khi người ta bàn về những tập cuối phim bộ khép trọn nhất. Bài này không tóm tắt cả bộ, chỉ đi vào tập cuối: những gì xảy ra trước khi Claire lên xe, đoạn dựng nói gì, vì sao nó buồn mà lại làm nhiều người thấy nhẹ lòng, và những chi tiết bạn có thể đã bỏ qua.
Tập cuối kể gì trước khi Claire lên xe
Tập cuối diễn ra sau cái chết của Nate, người con cả, ở mấy tập trước. Gia đình Fisher vẫn còn chới với. Brenda sinh con gái Willa, đứa con của cô và Nate, và phải học cách làm mẹ một mình. David, người từng sống trong bóng của cha và anh, bắt đầu nhận mình là người đứng mũi chịu sào của gia đình. Ruth, người mẹ, vẫn loay hoay giữa nhu cầu được cần đến và mong muốn được buông.
Claire là người trẻ nhất, và tập cuối đặt cô vào một ngã rẽ: cô định sang New York làm nghề nhiếp ảnh, công việc được hứa hẹn lại không còn, nhưng cô vẫn quyết đi, và gia đình ủng hộ cô lên đường. Trước khi đi, Claire muốn chụp một tấm ảnh cả nhà. Trong khoảnh khắc ấy, hình ảnh Nate hiện ra bên cạnh cô, và nói một ý ngắn: không chụp được đâu, khoảnh khắc này đã trôi qua rồi.
Câu nói ấy là chìa khoá của cả đoạn kết. Claire là nhiếp ảnh gia, người muốn giữ lại khoảnh khắc. Nate, người đã chết, nhắc cô rằng không thứ gì giữ lại được. Rồi Claire lên chiếc xe nhỏ của mình, ôm từng người, và lái về phía đông. Từ đây phim không quay về nhà Fisher nữa, mà phóng về phía trước, xa hơn bất kỳ ai trong khán giả có thể chờ đợi.
Đoạn dựng cuối: Claire lái xe, mọi người lần lượt ra đi
Trên nền bài Breathe Me của Sia, phim xen cảnh Claire trên xa lộ với những cảnh tương lai. Mỗi cái chết hiện ra cùng tên và năm sinh năm mất trên nền trắng, đúng như cách mỗi tập mở đầu suốt năm mùa. Một vài cảnh tiêu biểu, kể đúng như phim cho thấy:
- Ruth ra đi khi đã già, trên giường bệnh, có con cháu ở bên. Người mẹ cả đời lo cho người khác cuối cùng được người khác chăm.
- Keith chết bất ngờ, trúng đạn trong một vụ cướp lúc đang làm việc. Đây là cái chết đột ngột duy nhất trong đoạn dựng, và nó nhắc lại kiểu chết bất chợt mà các tập phim thường mở đầu.
- David ra đi khi đã rất già, trong một buổi gặp mặt gia đình ngoài trời. Khoảnh khắc cuối, ông thấy hình ảnh Keith thời trẻ đứng chờ.
- Claire là người ra đi cuối cùng, một bà cụ rất già nằm trên giường, quanh phòng là những bức ảnh bà đã chụp suốt đời.
- Những người thân khác như Brenda, Rico, Vanessa cũng có cảnh riêng, mỗi cảnh chỉ vài giây.
Thứ tự dựng không theo thứ tự năm mất mà theo nhịp cảm xúc: xen một cái chết bình yên với một cái chết đột ngột, một cảnh đông người với một cảnh lặng. Cuối cùng phim quay lại Claire trẻ trên xe, mắt rưng rưng, chạy tiếp về phía trước. Cô chưa biết điều ta vừa biết.
Vì sao một bộ phim về nhà tang lễ phải kết bằng cái chết của tất cả
Six Feet Under mở đầu bằng cái chết của người cha, Nathaniel, trong một tai nạn xe tang. Từ đó, mỗi tập mở bằng cái chết của một người lạ, người mà gia đình Fisher sẽ lo hậu sự trong tập ấy. Khán giả quen với nhịp này tới mức nhìn mỗi cảnh mở đầu là đoán ai sắp chết và chết thế nào. Bộ phim dạy ta nhìn cái chết như một phần của công việc thường ngày.
Đoạn kết đảo ngược nhịp ấy: lần này, người chết không còn là người lạ, mà là chính những nhân vật ta đã theo suốt năm mùa. Bộ phim làm đúng điều nó luôn làm, chỉ đổi đối tượng. Đó là lý do nhiều người thấy đoạn kết không hề gượng: nó không phải một cú lật, mà là lời nói thật cuối cùng của một bộ phim chưa bao giờ nói dối về cái chết.
Một điểm tay nghề đáng để ý: phần lớn phim bộ để nhân vật ở lại một trạng thái lửng, để khán giả tự tưởng tượng họ sống tiếp ra sao. Six Feet Under đóng mọi cánh cửa, nhưng không làm khán giả hụt hẫng, vì nó cho ta thấy mỗi người được sống một cuộc đời dài hay ngắn tiếp theo. Câu hỏi họ sẽ ra sao được trả lời trọn, kể cả khi câu trả lời là cái chết.
Tấm ảnh không chụp được: chi tiết nhỏ nói ý lớn
Claire chụp ảnh suốt nhiều mùa phim. Ở trường nghệ thuật, cô chụp để tìm chính mình; ở nhà, cô chụp những thứ người khác bỏ qua. Việc cô định chụp tấm ảnh gia đình trước khi đi là phản xạ tự nhiên của một người tin rằng ảnh giữ lại được những gì sắp mất. Hình ảnh Nate nói rằng khoảnh khắc ấy đã trôi qua là lời đáp của cả bộ phim cho niềm tin đó.
Nhưng đoạn kết không bác bỏ hoàn toàn việc chụp ảnh. Trong cảnh cuối của đời Claire, bức tường quanh giường bà phủ đầy ảnh. Ảnh không giữ được khoảnh khắc, nhưng giữ được dấu vết rằng khoảnh khắc ấy từng có. Đó là kiểu an ủi khiêm tốn mà bộ phim đưa ra: không phải sự bất tử, chỉ là ký ức.
Chi tiết này cũng giải thích vì sao đoạn dựng được xây quanh Claire chứ không quanh David hay Ruth. Cô là người trẻ nhất, người nhìn, người ghi lại. Chúng ta thấy tương lai của cả nhà qua hành trình của cô, như thể chính cô đang lật một cuốn album về những người mình yêu — chỉ có điều cuốn album ấy chưa xảy ra.
Vì sao đoạn dựng chạy được: nhịp, nhạc và màu trắng
Kể cái chết của sáu bảy nhân vật trong vài phút là việc rất dễ hỏng. Làm chậm quá, khán giả kiệt sức; làm nhanh quá, mỗi cái chết thành một dòng chú thích. Đoạn dựng của Six Feet Under giữ được thăng bằng nhờ ba thứ. Thứ nhất, mỗi cảnh chỉ đủ dài để ta nhận ra nhân vật và hoàn cảnh, không đủ dài để biến thành một cảnh bi kịch riêng. Thứ hai, những cảnh tương lai luôn được xen với cảnh Claire trẻ trên xe, nên người xem có chỗ để thở giữa hai cái chết.
Thứ ba, và có lẽ quan trọng nhất, là màu trắng. Suốt năm mùa, mỗi lần một người chết ở đầu tập, màn hình chuyển sang nền trắng với tên người ấy. Khán giả đã được luyện để đọc màu trắng như dấu chấm hết. Đến đoạn kết, chính dấu hiệu quen thuộc ấy làm phần việc kể chuyện: phim không cần thoại, chỉ cần một khung trắng và một cái tên, ta đã hiểu.
Âm nhạc cũng được chọn khéo. Một bài hát chậm, giọng hát mong manh, không có tiếng trống dồn dập, nên đoạn dựng giống một lời ru hơn một màn khóc lóc. Người viết kịch bản muốn học cách kết một câu chuyện đông nhân vật có thể xem đoạn này như một bài tập mẫu: dùng lại một quy ước đã dạy khán giả từ đầu, và để khán giả tự điền cảm xúc vào.
Buồn hay an ủi: hai cách cảm đoạn kết
Cách cảm thứ nhất: nỗi buồn không lối thoát. Nhìn tất cả nhân vật mình thương lần lượt nhắm mắt, nhiều người xem khóc và thấy nặng nề. Cách cảm này có căn cứ: đoạn dựng không bỏ qua ai, không chừa ai một cánh cửa nào khác.
Cách cảm thứ hai, được nhiều người chia sẻ hơn: an ủi. Phần lớn những cái chết trong đoạn dựng diễn ra khi nhân vật đã già, sau một cuộc đời dài, có người thân bên cạnh. Bộ phim từng cho ta thấy rất nhiều cái chết vô nghĩa, đột ngột; ở cuối, nó trả lại cho gia đình Fisher những cái chết đầy đủ. Người xem rời đi với cảm giác họ đã được sống.
Một chỗ để tranh luận: cái chết của Keith. Keith là người duy nhất chết đột ngột vì bạo lực. Có người thấy đó là lời nhắc rằng bộ phim không hứa hẹn ai được đối xử công bằng; có người thấy nó lạc nhịp với phần còn lại. Cả hai cách nhìn đều dựa trên cùng một cảnh.
Điều đoạn kết cố ý không trả lời. Sau cái chết là gì, phim không nói. Những hình ảnh người đã khuất hiện ra trong suốt bộ phim, như Nate hay người cha, luôn được để ở dạng người còn sống nhìn thấy, nhớ tới. Đoạn kết giữ đúng sự dè dặt ấy: nó chỉ nói về đời người, không nói về những gì sau đó.
Xem lại tập cuối lần hai, nên chú ý gì
Lần đầu xem, đoạn dựng ập tới quá nhanh, khó nắm hết. Khi xem lại, có mấy chỗ đáng dừng.
- Tên và năm trên nền trắng: để ý tuổi thọ của từng người, bạn sẽ thấy phần lớn đều sống lâu, điều làm đoạn kết dịu hơn lần đầu cảm nhận.
- Gương mặt Claire trên xe xen giữa những cái chết: cô cười, khóc, hát theo nhạc, hoàn toàn không biết. Đó là vị trí của tất cả chúng ta.
- Những người đứng bên giường mỗi người sắp mất: con cái, người yêu, có khi là những gương mặt mới mà ta chưa từng gặp trong phim.
- Cách lời bài Breathe Me khớp với hình ảnh: một bài hát về người muốn được ôm lấy, đặt trên một đoạn kể về những người lần lượt buông tay.
- Cảnh cuối của Claire già: nhìn kỹ những bức ảnh trên tường. Rất nhiều người xem lần hai mới nhận ra đó là ảnh bà chụp gia đình.
Nếu thích kiểu cái kết nhảy về tương lai để khép số phận nhân vật, bạn có thể tìm xem cái kết của The Leftovers hoặc đọc lại đoạn kết của các tiểu thuyết gia đình nhiều thế hệ, nơi một câu văn có thể đi qua cả mấy chục năm.
Câu hỏi thường gặp
Cảnh cuối Six Feet Under có ý nghĩa gì?
Đoạn dựng cuối cho thấy trước cái chết của từng nhân vật chính, trong lúc Claire lái xe đi bắt đầu cuộc đời mới. Bộ phim vốn mở mỗi tập bằng một cái chết, nên nó khép lại bằng chính điều ấy với những người ta đã theo suốt năm mùa: ai rồi cũng chết, và điều đáng giữ là quãng sống trước đó.
Claire Fisher có sang được New York không?
Công việc được hứa ở New York không còn, nhưng Claire vẫn quyết đi và gia đình ủng hộ cô lên đường. Tập cuối kết thúc khi cô đang lái xe về phía đông. Đoạn dựng cho thấy cô sống tới rất già, quanh giường là những bức ảnh bà chụp suốt đời.
Nate nói gì với Claire trước khi cô đi?
Khi Claire định chụp tấm ảnh cả nhà, hình ảnh Nate hiện ra và nói ngắn rằng không chụp được, vì khoảnh khắc ấy đã qua rồi. Câu này gói gọn ý của cả bộ phim: không ai giữ lại được thời gian, chỉ giữ được ký ức về nó.
Bài hát trong đoạn kết Six Feet Under là gì?
Đó là bài Breathe Me của ca sĩ Sia. Bài hát chạy suốt đoạn dựng, trên hình ảnh Claire lái xe xen với những cảnh tương lai của gia đình. Từ sau tập cuối, nhiều người nhớ bài hát này gắn liền với Six Feet Under.
Ai chết đột ngột trong đoạn dựng cuối?
Keith là người chết đột ngột, trúng đạn trong một vụ cướp lúc đang làm việc. Phần lớn những người còn lại ra đi khi đã già, có người thân ở bên. Sự khác biệt này khiến cái chết của Keith được bàn nhiều nhất trong đoạn kết.
Vì sao nhiều người coi đây là tập cuối phim bộ hay nhất?
Vì nó khép trọn số phận mọi nhân vật mà không phản bội tinh thần của bộ phim. Thay vì để lửng, Six Feet Under trả lời câu hỏi họ sẽ ra sao bằng chính chủ đề nó theo đuổi từ tập đầu, và làm việc đó với một sự dịu dàng hiếm thấy.