Bài có tiết lộ nội dung toàn bộ truyện tranh Watchmen của Alan Moore và Dave Gibbons, kể cả kế hoạch của Ozymandias và cái chết của Rorschach, kèm khác biệt ở bản phim.
Cảnh cuối Watchmen đặt người đọc trước một câu hỏi không có đáp án gọn: Ozymandias đã giết hàng triệu người ở New York bằng một con quái vật giả làm sinh vật ngoài hành tinh để Mỹ và Liên Xô bắt tay nhau, chiến tranh hạt nhân bị đẩy lùi, những người biết chuyện chọn im lặng, Rorschach không chịu nên bị Doctor Manhattan giết; nhưng trước đó Rorschach đã gửi cuốn nhật ký cho một tờ báo nhỏ, và trang cuối dừng đúng lúc một cậu nhân viên với tay lấy nó. Hoà bình được mua bằng một lời nói dối, và lời nói dối ấy có thể sụp bất cứ lúc nào.
Bài kể lại diễn biến chương cuối, giải thích vì sao các nhân vật chọn như họ chọn, phân tích câu nói ngắn của Doctor Manhattan, rồi tách rõ bản phim đổi gì ở cái kết.
Kế hoạch của Ozymandias, kể cho gọn
Adrian Veidt, từng là người hùng đeo mặt nạ với tên Ozymandias, giờ là tỉ phú được cả thế giới ngưỡng mộ. Ông tin rằng chiến tranh hạt nhân giữa Mỹ và Liên Xô sắp nổ ra, và không ai ngăn được bằng cách thông thường. Lời giải của ông là cho cả thế giới một kẻ thù chung. Ông bí mật cho dựng một sinh vật khổng lồ, hình dạng như con mực, rồi dịch chuyển nó vào giữa New York. Sinh vật chết ngay khi tới, nhưng cơn sóng tâm trí của nó giết hàng triệu người trong thành phố.
Thế giới tin rằng một thế lực ngoài hành tinh vừa tấn công. Mỹ và Liên Xô ngừng đối đầu, bắt tay đối phó với mối đe doạ không có thật. Kế hoạch thành công đúng như Veidt tính. Ông đã giết Comedian, người tình cờ phát hiện kế hoạch, và đó chính là vụ án mở đầu truyện. Ông cũng giết những nghệ sĩ, nhà khoa học đã giúp dựng sinh vật, để giữ bí mật.
Khi Rorschach và Nite Owl tới căn cứ của Veidt ở Nam Cực để ngăn ông, Veidt bình thản cho biết ông đã làm xong từ trước khi họ đến. Đây là một cú đánh vào khuôn mẫu truyện siêu anh hùng: người hùng chạy tới phút chót không cứu được ai, vì kẻ phản diện không đợi.
Cần nói thêm: Veidt cũng đã loại Doctor Manhattan khỏi Trái Đất từ trước bằng cách khiến nhiều người từng ở gần Manhattan mắc ung thư, để dư luận đổ cho ông. Manhattan bỏ đi, người duy nhất đủ sức chặn kế hoạch biến mất đúng lúc. Mọi vụ việc tưởng rời rạc trong nửa đầu truyện hoá ra là các mảnh của cùng một kế hoạch.
Mỗi nhân vật chọn gì, và vì sao
Nite Owl và Silk Spectre chọn im lặng. Hai người thấy rằng nói ra sự thật sẽ làm sụp nền hoà bình mua bằng hàng triệu mạng người, và chiến tranh có thể quay lại. Họ ghê sợ việc Veidt làm nhưng không muốn những cái chết ấy thành vô ích. Họ sống tiếp với tên mới.
Doctor Manhattan chọn im lặng rồi rời đi. Manhattan đồng ý rằng sự thật phải được giấu. Nhưng ông không ở lại thế giới loài người nữa, nói rằng sẽ đi tới một thiên hà khác, có thể để tạo ra sự sống ở đó.
Rorschach không chịu thoả hiệp. Với Rorschach, đúng là đúng, sai là sai, kể cả khi tận thế. Anh nói sẽ kể sự thật cho thế giới. Manhattan chặn anh lại. Rorschach tự gỡ mặt nạ và đòi Manhattan ra tay. Manhattan giết anh. Nite Owl chứng kiến và gào lên.
Veidt chọn gánh tội. Veidt không cư xử như kẻ ác trong truyện tranh cũ, không tự đắc, không bỏ chạy. Ông tin mình đã làm điều cần làm và chấp nhận mang những cái chết ấy. Nhưng ông vẫn cần ai đó xác nhận rằng ông đúng, và đó là kẽ nứt mà cái kết soi vào.
Câu nói ngắn của Doctor Manhattan
Trước khi rời đi, Veidt hỏi Manhattan rằng ông đã làm đúng phải không, cuối cùng mọi chuyện đều ổn cả mà. Manhattan đáp ngắn đại ý rằng chẳng có gì kết thúc cả, không bao giờ có gì kết thúc. Rồi ông biến mất.
Câu đáp ấy là chìa khoá đọc cái kết. Veidt nghĩ như người kể chuyện cổ điển: có một kết thúc, và kết thúc có hậu biện minh cho mọi việc trước đó. Manhattan, người nhìn thời gian như một khối cùng tồn tại, không tin có điểm kết thúc nào. Hoà bình hôm nay chỉ là một khoảnh khắc. Những gì đến sau, kể cả khả năng lời nói dối bị phơi bày, cũng là một phần của câu chuyện. Không ai được phép nói rằng mọi chuyện đã xong.
Đối với người đọc, câu nói ấy cũng như lời nhắc của chính tác giả: truyện có thể kết ở trang cuối, nhưng câu hỏi nó đặt ra thì không. Việc Veidt đúng hay sai không được trả lời trong truyện, mà được đẩy sang người đọc, như trang cuối đẩy cuốn nhật ký sang tay một nhân vật vô danh.
Trang cuối: cuốn nhật ký ở tòa soạn nhỏ
Trước khi tới Nam Cực, Rorschach gửi cuốn nhật ký ghi lại mọi điều anh điều tra được cho tòa soạn của một tờ báo cánh hữu nhỏ, loại báo ít ai coi trọng. Trang cuối truyện đặt ở đó. Ông chủ bút than không có gì để đăng, bảo cậu nhân viên trẻ tên Seymour tự tìm trong đống thư lặt vặt của độc giả gửi tới. Seymour với tay vào đống ấy, và cuốn nhật ký nằm trong đó. Truyện dừng ở đó, với câu ông chủ bút nói đại ý rằng việc chọn để lại hoàn toàn trong tay cậu.
Cách đọc phổ biến: số phận của nền hoà bình mua bằng hàng triệu mạng người giờ nằm trong tay một cậu nhân viên vụng về, ở một tờ báo bị coi thường. Nếu cậu chọn cuốn nhật ký, sự thật có thể được đăng, dù có thể chẳng ai tin. Nếu không, bí mật vẫn giữ. Truyện không nói cậu chọn gì.
Chi tiết nhỏ dễ bỏ qua: trên áo Seymour có hình mặt cười, và vệt tương cà rơi lên đó gợi lại chiếc huy hiệu mặt cười dính máu của Comedian ở trang đầu truyện. Truyện mở và kết bằng cùng một hình ảnh. Vòng tròn khép, nhưng câu chuyện thì, như Manhattan nói, không kết thúc.
Bản truyện và bản phim khác nhau ở đâu
Bản phim chuyển thể giữ phần lớn cốt truyện nhưng đổi chi tiết lớn nhất ở cái kết. Bảng dưới chỉ ghi những khác biệt chắc chắn.
| Điểm | Bản truyện | Bản phim chuyển thể |
|---|---|---|
| Thứ Veidt dùng để tấn công | Một sinh vật khổng lồ giả làm quái vật ngoài hành tinh, dịch chuyển vào New York | Những vụ nổ năng lượng ở nhiều thành phố, mô phỏng sức mạnh của Doctor Manhattan |
| Kẻ thù chung của thế giới | Một thế lực ngoài hành tinh không có thật | Chính Doctor Manhattan |
| Lý do Manhattan rời đi | Ông tự chọn rời khỏi loài người | Ông phải đi để làm cho lời nói dối có lý: thế giới cần tin rằng ông là mối đe doạ |
| Cái chết của Rorschach và trang cuối | Giữ nguyên | Giữ gần như nguyên, kể cả cuốn nhật ký ở tòa soạn nhỏ |
Nhiều người thấy bản phim gọn hơn vì không phải giải thích sinh vật ngoài hành tinh. Người khác thấy bản truyện sâu hơn, vì con quái vật lố bịch ấy chính là điểm châm biếm: hoà bình của nhân loại dựa trên một trò bịp kỳ quặc. Loạt phim truyền hình về sau đi tiếp theo hướng bản truyện, giữ chuyện con mực.
Truyện trong truyện và câu hỏi ai đúng
Xen giữa Watchmen là một truyện tranh hải tặc mà một cậu bé đọc ở sạp báo. Trong đó, một người đàn ông sống sót sau đắm tàu, sợ một con tàu ma sẽ tàn phá thị trấn quê nhà, làm mọi thứ để về kịp báo tin, kể cả những việc tàn ác, cho tới khi chính ông thành thứ quái vật mà ông muốn ngăn. Đọc riêng thì như một câu chuyện phụ. Đọc cạnh cái kết thì đó là tấm gương soi Veidt: người muốn cứu thế giới bằng mọi giá có thể đã thành mối hoạ lớn nhất.
Câu hỏi Veidt đúng hay sai vẫn còn chia người đọc. Một phía thấy về lý, ông cứu nhiều người hơn số người ông giết. Phía kia thấy không ai có quyền quyết định thay nhân loại như vậy, và hoà bình dựa trên dối trá sẽ không bền. Rorschach đại diện cho phía thứ hai, dù anh là người khó yêu nhất truyện.
Truyện không đưa phán xét cuối cùng. Nó cho mọi nhân vật có lý lẽ, rồi để cuốn nhật ký treo lơ lửng. Đó là điều làm Watchmen khác các truyện siêu anh hùng trước nó: không có ai thắng gọn, không có ai sạch tay, và người đọc phải tự đứng vào một phía.
Đọc lại lần hai và đọc gì tiếp
Khi đã biết kế hoạch của Veidt, những chỗ sau đọc lại sẽ khác:
- Những lần Veidt xuất hiện ở các chương đầu, nói về việc giải quyết vấn đề thế giới. Ông gần như nói thẳng kế hoạch mà không ai để ý.
- Chiếc đồng hồ ở cuối mỗi chương, tiến dần tới nửa đêm. Đến chương cuối, mọi thứ đã tới giờ.
- Cảnh Manhattan ở sao Hoả với Laurie, nơi ông lấy lại hứng thú với con người. Đó là lý do ông không bỏ mặc Trái Đất trước khi mọi chuyện xong.
- Những trang có sạp báo và cậu bé đọc truyện hải tặc. Người bán báo và cậu bé là những người thường chết trong vụ tấn công.
Ai thích kiểu kết mà kẻ chủ mưu đạt được mục tiêu nhưng không chắc mình đúng có thể đọc Attack on Titan với cuộc Dậm nát, nơi một kế hoạch thảm sát cũng nhân danh hoà bình. Ai muốn đọc tiếp Alan Moore có thể đọc The Killing Joke, ngắn hơn nhiều nhưng cái kết cũng để ngỏ.
Câu hỏi thường gặp
Ozymandias đã làm gì ở cuối Watchmen?
Ozymandias, tức Adrian Veidt, đưa một sinh vật khổng lồ giả làm quái vật ngoài hành tinh vào New York, giết hàng triệu người. Thế giới tin bị tấn công từ bên ngoài, Mỹ và Liên Xô bắt tay nhau, và chiến tranh hạt nhân bị đẩy lùi.
Vì sao Doctor Manhattan giết Rorschach?
Vì Rorschach nói sẽ kể sự thật về kế hoạch của Veidt cho thế giới, điều có thể làm sụp nền hoà bình vừa có. Manhattan chặn anh lại, Rorschach tự gỡ mặt nạ và đòi Manhattan ra tay, và Manhattan giết anh.
Cuốn nhật ký của Rorschach có được đăng không?
Truyện không nói. Trang cuối dừng đúng lúc cậu nhân viên Seymour với tay vào đống thư có cuốn nhật ký ở tòa soạn một tờ báo nhỏ. Việc sự thật có lộ ra hay không được để ngỏ cho người đọc.
Câu nói cuối của Doctor Manhattan với Veidt nghĩa là gì?
Manhattan nói đại ý rằng không có gì kết thúc cả. Nghĩa là hoà bình hôm nay chỉ là một khoảnh khắc, mọi việc vẫn tiếp diễn, và Veidt không thể tự nhận rằng mọi chuyện đã xong và ông đã đúng.
Phim Watchmen có kết khác truyện không?
Có. Bản phim thay sinh vật ngoài hành tinh bằng những vụ nổ năng lượng mô phỏng sức mạnh Doctor Manhattan, nên thế giới đoàn kết chống lại chính Manhattan. Cái chết của Rorschach và cuốn nhật ký ở trang cuối được giữ gần như nguyên.
Vì sao Nite Owl và Silk Spectre không nói ra sự thật?
Vì họ thấy nói ra sẽ làm sụp nền hoà bình mua bằng hàng triệu mạng người, khiến chiến tranh có thể quay lại và những cái chết ấy thành vô ích. Họ ghê sợ việc Veidt làm nhưng chọn im lặng và sống tiếp với tên mới.